Αναγκαία αλλά δύσκολη η αξιοποίηση των διατηρητέων και παλαιών βιομηχανικών ακινήτων

Τα περισσότερα από αυτά τα κτίρια παραμένουν κλειστά, ακόμη και για δεκαετίες, καθώς οι χρονοβόρες διαδικασίες αδειοδοτήσεων, οι συχνές αλλαγές απαιτήσεων και η απουσία χρηματοδοτικών - φορολογικών κινήτρων αποθαρρύνουν τους επενδυτές.

Παρότι διαθέτει ένα από τα παλαιότερα και πλουσιότερα κτιριακά αποθέματα στην Ευρώπη, η Ελλάδα εξακολουθεί να δυσκολεύεται σημαντικά στην επαναχρησιμοποίηση διατηρητέων και παλαιών βιομηχανικών ακινήτων. Το αποτέλεσμα είναι περισσότερα από τα μισά διατηρητέα κτίρια στην Αθήνα να παραμένουν σήμερα κλειστά, συχνά για δεκαετίες.

Οι λόγοι δεν είναι μονοδιάστατοι, καθώς όπως επισημαίνουν ειδικοί τα εμπόδια είναι τεχνικά, θεσμικά, χρηματοδοτικά και κυρίως χρονικά.

Το πρώτο και μεγαλύτερο εμπόδιο αφορά τα ίδια τα κτίρια. Κάθε διατηρητέο ή παλαιό βιομηχανικό ακίνητο αποτελεί μια ξεχωριστή περίπτωση. Η κατάσταση στην οποία βρίσκεται, ο βαθμός φθοράς, ο τρόπος χαρακτηρισμού του, αν πρόκειται για μνημείο ή απλώς για κτίριο με προστατευόμενες όψεις, επηρεάζουν καθοριστικά το εύρος των παρεμβάσεων.

Το βασικό πρόβλημα, ωστόσο, είναι ότι μέχρι και το τέλος του έργου δεν μπορεί κανείς να γνωρίζει με ακρίβεια το τελικό κόστος και το χρονοδιάγραμμα. Σε τέτοιου είδους έργα «είναι βέβαιο ότι θα πέσεις έξω», τόσο οικονομικά όσο και χρονικά. Όλα τα μεγάλα έργα αποκατάστασης διατηρητέων που υλοποιήθηκαν στην Ελλάδα κόστισαν τελικά περισσότερο και χρειάστηκαν πολύ περισσότερο χρόνο από τον αρχικό σχεδιασμό. Αυτό καθιστά τέτοιες επενδύσεις υψηλού ρίσκου, ιδιαίτερα για ιδιώτες developers που καλούνται να απορροφήσουν απρόβλεπτες επιβαρύνσεις.

Αν υπάρχει ένας παράγοντας που θεωρείται καθοριστικός, αυτός είναι ο χρόνος. Οι καθυστερήσεις στις αδειοδοτήσεις, οι αλλεπάλληλες εγκρίσεις, οι αρχαιολογικές έρευνες και οι συχνές αλλαγές απαιτήσεων μετατρέπουν τον χρόνο στον μεγαλύτερο εχθρό τέτοιων έργων. Ειδικά σε περιοχές ιστορικής ή αρχιτεκτονικής σημασίας, όπως το κέντρο της Αθήνας, κάθε στάδιο μπορεί να ανοίξει νέο κύκλο εγκρίσεων. Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που πολλά ακίνητα παραμένουν κλειστά, καθώς η αβεβαιότητα αποθαρρύνει τους επενδυτές πριν καν ξεκινήσουν.

Απουσία χρηματοδοτικών κινήτρων

Σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, στην Ελλάδα δεν υπάρχουν σήμερα στοχευμένα χρηματοδοτικά ή φορολογικά κίνητρα για την επαναχρησιμοποίηση διατηρητέων και βιομηχανικών ακινήτων. Παρότι κατά καιρούς έχουν συζητηθεί προγράμματα επιδότησης, αυτά δεν έχουν αποκτήσει μόνιμο και σταθερό χαρακτήρα.

Η σύγκριση με αγορές όπως η Ολλανδία και η Γερμανία είναι αποκαλυπτική. Εκεί, η επαναχρησιμοποίηση υφιστάμενων κτιρίων αποτελεί συνειδητή στρατηγική επιλογή, τόσο για περιβαλλοντικούς λόγους όσο και για λόγους αστικής πολιτικής.

Οι διαδικασίες αδειοδότησης είναι σαφείς και προβλέψιμες, με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα, ενώ υπάρχει θεσμοθετημένη συνεργασία μεταξύ επενδυτών, δημόσιων φορέων και τοπικής αυτοδιοίκησης. Το αποτέλεσμα είναι ότι ο επενδυτής γνωρίζει από την αρχή τι τον περιμένει.

Στην Ελλάδα, αντίθετα, απουσιάζει μια ενιαία στρατηγική. Η πολυνομία, οι αντικρουόμενες αρμοδιότητες και η έλλειψη συντονισμού δημιουργούν ένα περιβάλλον αβεβαιότητας που λειτουργεί αποτρεπτικά.

Μονόδρομος η επαναχρησιμοποίηση του παλαιού αποθέματος 

Κι όμως, παρά τις δυσκολίες, η Ελλάδα διαθέτει σημαντικά πλεονεκτήματα. Περισσότερο από το 50% του κτιριακού αποθέματος είναι άνω των 50 ετών, γεγονός που από μόνο του καθιστά την επαναχρησιμοποίηση μονόδρομο. Παράλληλα, υπάρχει έντονη ζήτηση για νέες χρήσεις, ξενοδοχεία πόλης, κατοικία, serviced apartments και σύγχρονους χώρους γραφείων.

Σύμφωνα με επαγγελματίες του κλάδου, όταν τέτοια έργα ολοκληρώνονται σωστά, μπορούν να προσφέρουν όχι μόνο περιβαλλοντικό και κοινωνικό όφελος, αλλά και ισχυρές επενδυτικές αποδόσεις. Δεν είναι τυχαίο ότι εταιρείες με εμπειρία στον τομέα έχουν στραφεί στρατηγικά στην επαναχρησιμοποίηση υφιστάμενων κτιρίων, αντί για νέες κατασκευές.

Τα διατηρητέα και τα παλιά βιομηχανικά ακίνητα δεν μένουν κλειστά επειδή «δεν αξίζουν», αλλά επειδή το πλαίσιο μέσα στο οποίο καλούνται να αξιοποιηθούν είναι εξαιρετικά απαιτητικό και αβέβαιο.

Χωρίς ταχύτερες διαδικασίες, ξεκάθαρους κανόνες και στοχευμένα κίνητρα, η αξιοποίηση αυτού του τεράστιου αποθέματος θα συνεχίσει να εξαρτάται από λίγους και τολμηρούς επενδυτές και όχι από μια οργανωμένη εθνική στρατηγική αστικής αναγέννησης.