Δημόσιες συμβάσεις: Ριζική αναμόρφωση του ευρωπαϊκού συστήματος δημοσίων συμβάσεων προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή

H Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την πρότασή της για μια πράξη αναθεώρησης του πλαισίου της ΕΕ για τις δημόσιες συμβάσεις. Η πρόταση απλουστεύει τους κανόνες της ΕΕ για τις δημόσιες συμβάσεις, ενισχύει την ψηφιοποίηση, εισάγει κριτήρια ευρωπαϊκής προτίμησης και βοηθά τους δημόσιους φορείς ανάθεσης να ενσωματώνουν καλύτερα περιβαλλοντικές και κοινωνικές παραμέτρους, καθώς και πτυχές που αφορούν την καινοτομία, την ασφάλεια και την ανθεκτικότητα, στις διαδικασίες σύναψης συμβάσεων.

Η αναθεώρηση αναμένεται να ενσωματωθεί και στο Εθνικό μας Δίκαιο.

Διαβάστε εδώ την πρόταση της Επιτροπής για νόμο περί δημοσίων συμβάσεων: Πρόταση κανονισμού για τις δημόσιες συμβάσεις και παραχωρήσεις – Εσωτερική αγορά, βιομηχανία, επιχειρηματικότητα και ΜΜΕ

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει νέο ενιαίο πλαίσιο για τις δημόσιες συμβάσεις – Τι αλλάζει στις προμήθειες Δήμων και Δημοσίου

Μια ριζική αναμόρφωση του ευρωπαϊκού συστήματος δημοσίων συμβάσεων προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με το νέο Public Procurement Act, που παρουσιάστηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 2026.

Η πρόταση προβλέπει την κατάργηση των τριών βασικών Οδηγιών του 2014 για τις δημόσιες συμβάσεις, τις συμβάσεις παραχώρησης και τις προμήθειες στους τομείς κοινής ωφέλειας και την αντικατάστασή τους από έναν ενιαίο, άμεσα εφαρμοζόμενο Ευρωπαϊκό Κανονισμό.

Η αλλαγή είναι ιδιαίτερα σημαντική για τους Δήμους και συνολικά τους δημόσιους φορείς, καθώς η Επιτροπή επιχειρεί να μετατρέψει τις δημόσιες προμήθειες από μια κυρίως γραφειοκρατική διαδικασία επιλογής της χαμηλότερης τιμής σε ένα στρατηγικό εργαλείο δημόσιας πολιτικής, που θα λαμβάνει υπόψη την ποιότητα, το περιβάλλον, την κοινωνική πολιτική, την καινοτομία και την ευρωπαϊκή οικονομική ασφάλεια.

Γιατί αλλάζει το σημερινό σύστημα

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι δημόσιες συμβάσεις αντιστοιχούν περίπου στο 15% του ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γεγονός που τις καθιστά ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία οικονομικής πολιτικής.

Η αξιολόγηση του σημερινού πλαισίου έδειξε, ωστόσο, σημαντικά προβλήματα:

• μείωση του ανταγωνισμού στους διαγωνισμούς,
• αύξηση των διαδικασιών με έναν μόνο προσφέροντα,
• περιορισμένη συμμετοχή μικρομεσαίων επιχειρήσεων,
• υπερβολική πολυπλοκότητα των διαδικασιών,
• υπερβολική έμφαση στη χαμηλότερη τιμή,
• περιορισμένη χρήση περιβαλλοντικών και κοινωνικών κριτηρίων,
• κατακερματισμένα ηλεκτρονικά συστήματα προμηθειών,
• ελλείψεις στα δεδομένα και στον έλεγχο των συμβάσεων.

Ένας Κανονισμός αντί για τρεις Οδηγίες

Η σημαντικότερη θεσμική αλλαγή είναι ότι οι Οδηγίες:

2014/23/ΕΕ, 2014/24/ΕΕ και 2014/25/ΕΕ

προτείνεται να καταργηθούν και να αντικατασταθούν από έναν ενιαίο Κανονισμό.

Αυτό σημαίνει ότι, μετά την ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής νομοθετικής διαδικασίας, το νέο πλαίσιο δεν θα χρειάζεται να μεταφερθεί στο εθνικό δίκαιο με τον τρόπο που μεταφέρονται οι Οδηγίες, αλλά θα έχει άμεση εφαρμογή στα κράτη-μέλη.

Στόχος είναι να περιοριστούν οι διαφορετικές εθνικές ερμηνείες και το λεγόμενο «gold-plating», δηλαδή η προσθήκη επιπλέον εθνικών απαιτήσεων πάνω από το ευρωπαϊκό πλαίσιο.

Δύο βασικές διαδικασίες αντί για το σημερινό πολύπλοκο σύστημα

Η Επιτροπή προτείνει σημαντική απλοποίηση των διαδικασιών.

Οι δύο κύριες διαδικασίες θα είναι:

1. Ανοικτή διαδικασία

Κάθε ενδιαφερόμενος οικονομικός φορέας θα μπορεί να υποβάλει προσφορά. Η αναθέτουσα αρχή θα μπορεί να επιλέξει αν θα χρησιμοποιήσει κριτήρια επιλογής και αν θα πραγματοποιήσει διαπραγματεύσεις.

2. Δυναμική διαδικασία

Δημιουργείται μια ανοικτή βάση οικονομικών φορέων στην οποία οι επιχειρήσεις θα μπορούν να εντάσσονται καθ’ όλη τη διάρκεια ισχύος της διαδικασίας. Στη συνέχεια θα καλούνται για συγκεκριμένες επιμέρους συμβάσεις.

Προστίθεται και ειδική διαδικασία καινοτομίας, μέσω της οποίας ο δημόσιος φορέας θα μπορεί να περιγράφει ένα πρόβλημα που θέλει να λύσει, αντί να προκαθορίζει με λεπτομέρεια τη λύση.

Περισσότερες δυνατότητες διαπραγμάτευσης

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές είναι η ευρύτερη δυνατότητα πραγματοποίησης διαπραγματεύσεων με τους υποψηφίους.

Οι διαπραγματεύσεις μπορούν να αφορούν μη ουσιώδη χαρακτηριστικά της προμήθειας, όπως τεχνικά στοιχεία, ποσότητες, όρους παράδοσης και εμπορικούς όρους.

Τα βασικά χαρακτηριστικά της σύμβασης, όμως, πρέπει να έχουν καθοριστεί εκ των προτέρων και δεν μπορούν να αλλάζουν κατά τρόπο που αλλοιώνει το αντικείμενο του διαγωνισμού.

Τέλος στην απόλυτη κυριαρχία της χαμηλότερης τιμής

Ίσως η μεγαλύτερη ουσιαστική αλλαγή είναι η ενίσχυση της αρχής:

«Best Price-Quality Ratio»

δηλαδή της βέλτιστης σχέσης τιμής – ποιότητας.

Η Επιτροπή προτείνει οι συμβάσεις να ανατίθενται κατά κανόνα με βάση όχι μόνο την τιμή, αλλά και την ποιότητα.

Προβλέπεται μάλιστα ελάχιστη στάθμιση της ποιότητας:

30% κατά κανόνα, ενώ για συμβάσεις έντασης εργασίας η στάθμιση της ποιότητας φθάνει στο 50%, με σημαντικό μέρος της να αφορά κοινωνικά κριτήρια.

Έτσι, για παράδειγμα, ένας Δήμος θα μπορεί να λαμβάνει περισσότερο υπόψη:

την ποιότητα του προϊόντος, το κόστος του κύκλου ζωής του, την ενεργειακή απόδοση, τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, τις συνθήκες εργασίας, την καινοτομία και την ανθεκτικότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Πράσινες δημόσιες προμήθειες

Ιδιαίτερη θέση στο νέο πλαίσιο αποκτούν οι Green Public Procurement.

Οι δημόσιοι φορείς θα μπορούν να χρησιμοποιούν περιβαλλοντικά κριτήρια σε όλα τα στάδια της διαδικασίας.

Μεταξύ άλλων προβλέπονται κριτήρια σχετικά με:

• διάρκεια ζωής προϊόντων,
• δυνατότητα επισκευής,
• επαναχρησιμοποίηση,
• ανακατασκευή και ανακαίνιση,
• ανακυκλωμένα υλικά,
• χρήση δευτερογενών πρώτων υλών,
• περιορισμό των αποβλήτων,
• ενεργειακή απόδοση,
• μοντέλα leasing, sharing και product-as-a-service.

Η Επιτροπή θα μπορεί επίσης να καθιστά υποχρεωτικά συγκεκριμένα πράσινα κριτήρια για ορισμένες κατηγορίες προϊόντων.

Κοινωνικά κριτήρια στις προμήθειες

Το νέο πλαίσιο εισάγει ολοκληρωμένο κεφάλαιο για τις κοινωνικά υπεύθυνες δημόσιες συμβάσεις.

Οι Δήμοι και οι υπόλοιπες αναθέτουσες αρχές θα μπορούν να αξιολογούν στοιχεία όπως:

η ένταξη ατόμων με αναπηρία και ευάλωτων ομάδων στην εργασία, οι συνθήκες εργασίας, η κατάρτιση των εργαζομένων, η ισότητα των φύλων, η προσβασιμότητα, η κοινωνική οικονομία και η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις εφοδιαστικές αλυσίδες.

Προβλέπεται επίσης ειδική αναφορά στην κοινωνική και οικονομικά προσιτή κατοικία.

Νέο καθεστώς για τις προμήθειες τροφίμων

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για Δήμους, σχολεία και κοινωνικές δομές παρουσιάζουν οι νέες προβλέψεις για τα τρόφιμα.

Κατά την προμήθεια τροφίμων θα μπορούν να λαμβάνονται υπόψη:

η φρεσκάδα και η εποχικότητα, η διατροφική αξία, η βιολογική παραγωγή, η καλή μεταχείριση των ζώων, η οργάνωση της εφοδιαστικής αλυσίδας και ακόμη και η δίκαιη αμοιβή των παραγωγών.

Ευρωπαϊκή προτίμηση στις δημόσιες συμβάσεις

Το νέο Public Procurement Act εισάγει και μία ιδιαίτερα σημαντική γεωπολιτική διάσταση.

Οι αναθέτουσες αρχές θα αποκτήσουν τη δυνατότητα, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να εφαρμόζουν European Preference Requirements.

Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει:

περιορισμό της συμμετοχής οικονομικών φορέων από τρίτες χώρες, απαίτηση συγκεκριμένου ποσοστού ευρωπαϊκής προέλευσης προϊόντων και υπηρεσιών ή βαθμολογική προτίμηση ευρωπαϊκών προσφορών.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα μπορεί σε στρατηγικούς τομείς να περιορίζει ακόμη περισσότερο την πρόσβαση μη καλυπτόμενων τρίτων χωρών στις ευρωπαϊκές δημόσιες συμβάσεις.

Περισσότερες ευκαιρίες για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις

Η πρόταση επιχειρεί παράλληλα να ανοίξει περισσότερο τις δημόσιες συμβάσεις στις ΜΜΕ.

Προβλέπεται περιορισμός των υπερβολικών απαιτήσεων οικονομικής επάρκειας. Ενδεικτικά, ο απαιτούμενος ελάχιστος κύκλος εργασιών δεν θα πρέπει κατά κανόνα να υπερβαίνει το 50% της εκτιμώμενης ετήσιας αξίας της σύμβασης.

Παράλληλα περιορίζεται η δυνατότητα των αναθετουσών αρχών να απαιτούν προηγούμενη εμπειρία ειδικά σε δημόσιες συμβάσεις.

Ενισχύεται επίσης η κατάτμηση συμβάσεων σε τμήματα, ώστε να μπορούν να συμμετέχουν μικρότερες επιχειρήσεις.

Ψηφιακός φάκελος επιχείρησης και τέλος στη συνεχή προσκόμιση δικαιολογητικών

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει ένα ενιαίο ευρωπαϊκό ψηφιακό οικοσύστημα δημοσίων συμβάσεων.

Κεντρικό στοιχείο θα είναι η ηλεκτρονική υπηρεσία επιλεξιμότητας και το digital business credential.

Μέσω αυτών θα μπορούν να ελέγχονται αυτόματα στοιχεία όπως:

φορολογική και ασφαλιστική ενημερότητα, ποινικές καταδίκες, πτώχευση ή αφερεγγυότητα, στοιχεία επαγγελματικών μητρώων, τεχνική και οικονομική επάρκεια.

Βασική αρχή είναι το «once-only»: η επιχείρηση δεν θα πρέπει να υποβάλλει ξανά και ξανά στοιχεία που διαθέτει ήδη η δημόσια διοίκηση.

Ευρωπαϊκός χάρτης δεδομένων για όλες τις συμβάσεις

Κάθε κράτος-μέλος θα πρέπει να δημιουργήσει έναν National Public Procurement Data Space, ο οποίος θα συνδέεται με έναν κεντρικό ευρωπαϊκό Public Procurement Data Space.

Με αυτό τον τρόπο θα συγκεντρώνονται δεδομένα για ολόκληρο τον κύκλο μιας δημόσιας σύμβασης, από τον σχεδιασμό μέχρι την εκτέλεσή της.

Τα δεδομένα θα χρησιμοποιούνται μεταξύ άλλων για:

τον έλεγχο του ανταγωνισμού, την παρακολούθηση των απευθείας ή περιορισμένων διαδικασιών, την πρόσβαση των ΜΜΕ, την ανίχνευση απάτης και συμπαιγνίας και την παρακολούθηση των περιβαλλοντικών και κοινωνικών στόχων.

Αυστηρότερος έλεγχος για διαφθορά και σύγκρουση συμφερόντων

Η μεγαλύτερη ευελιξία που δίνεται στις αναθέτουσες αρχές συνοδεύεται από αυξημένες υποχρεώσεις διαφάνειας.

Το νέο πλαίσιο προβλέπει ενισχυμένους μηχανισμούς για:

απάτη, ευνοιοκρατία, συμπαιγνία, διαφθορά και σύγκρουση συμφερόντων.

Η Επιτροπή προβλέπει και αξιοποίηση εργαλείων ανάλυσης δεδομένων και risk scoring, όπως το Arachne+, για την ανίχνευση ύποπτων μοτίβων στις δημόσιες συμβάσεις.

Τι σημαίνει πρακτικά για τους Δήμους

Για την Τοπική Αυτοδιοίκηση η πρόταση μπορεί να οδηγήσει σε μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές του συστήματος προμηθειών των τελευταίων ετών.

Οι Δήμοι θα αποκτήσουν μεγαλύτερη ελευθερία στον τρόπο σχεδιασμού των διαγωνισμών και μεγαλύτερες δυνατότητες διαπραγμάτευσης και αξιολόγησης ποιοτικών χαρακτηριστικών.

Ταυτόχρονα όμως θα πρέπει να διαθέτουν πολύ μεγαλύτερη τεχνική και διοικητική επάρκεια.

Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει αυτή την ανάγκη και προβλέπει εθνικές στρατηγικές επαγγελματοποίησης των στελεχών δημοσίων συμβάσεων, κέντρα τεχνογνωσίας, εκπαίδευση, συμβουλευτικές υπηρεσίες και helpdesks.

Πότε θα εφαρμοστεί

Πρόκειται αυτή τη στιγμή για πρόταση Κανονισμού και όχι για ισχύον δίκαιο. Θα πρέπει να ακολουθήσει η νομοθετική διαδικασία μεταξύ Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου.

Η ίδια η πρόταση προβλέπει ότι, λόγω της έκτασης των αλλαγών και της ανάγκης δημιουργίας των νέων ψηφιακών συστημάτων, η εφαρμογή του Κανονισμού θα μετατεθεί κατά δύο χρόνια από την έναρξη ισχύος του.

Μια διαφορετική φιλοσοφία για τις δημόσιες προμήθειες

Το βασικό μήνυμα του νέου Public Procurement Act είναι ότι η δημόσια σύμβαση δεν αντιμετωπίζεται πλέον απλώς ως διαδικασία για την αγορά ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας στη χαμηλότερη δυνατή τιμή.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να περάσει από το «φθηνότερο» στο «καλύτερη αξία για το δημόσιο χρήμα», συνδέοντας τις δημόσιες δαπάνες με την ποιότητα, την πράσινη μετάβαση, την κοινωνική συνοχή, την καινοτομία και τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης.

Και για τους Δήμους αυτό σημαίνει όχι απλώς νέους κανόνες διαγωνισμών, αλλά μια διαφορετική φιλοσοφία για το τι αγοράζουν, με ποια κριτήρια το αγοράζουν και ποιο δημόσιο όφελος επιδιώκουν μέσα από κάθε σύμβαση.

Μαζί με την πρόταση, η Επιτροπή δημοσίευσε ορισμένα συνοδευτικά έγγραφα και πρόσθετες πληροφορίες:

Press release: Commission proposes simpler and more strategic Public Procurement rules

Questions and answers (Q&A) on the Public Procurement Act: Questions and answers on the EU Public Procurement Act

Impact Assessment Report: Proposal for a regulation on public contracts and concessions – Internal Market, Industry, Entrepreneurship and SMEs

External supporting studies: Commission’s Public Procurement Act: external studies | Public Buyers Community

Factsheet: Factsheet – Public Procurement Act