Πίνακας Κορυφαίων

Η επερχόμενη γενιά του Ευρωκώδικα 8 δεν είναι ενημέρωση, αλλά επανάσταση. Μια κριτική ανάλυση για τις ριζικές αλλαγές σε Φάσματα, Γεωτεχνική Μηχανική και τον πρακτικό αντίκτυπο στον Σχεδιασμό για την Ελλάδα. Ως μελετητές μηχανικοί, έχουμε ενσωματώσει στην πρακτική μας τον Ευρωκώδικα 8 (EN 1998-1:2004) για σχεδόν δύο δεκαετίες. Το πλαίσιο αυτό, αν και καινοτόμο για την εποχή του, βασίστηκε σε επιστημονικές παραδοχές που σήμερα θεωρούνται ξεπερασμένες. Η έλευση της νέας γενιάς του Ευρωκώδικα 8, με ορίζοντα πλήρους εφαρμογής το 2024-2025, δεν αποτελεί μια απλή «ενημέρωση» (update), αλλά μια «θεμελιώδη αναθεώρηση» (revision), η οποία ενσωματώνει τα διδάγματα από καταστροφικούς σεισμούς και 20 χρόνια ακαδημαϊκής έρευνας. Η νέα δομή διασπά το παλιό, μονολιθικό Μέρος 1 σε δύο διακριτά τμήματα: το FprEN 1998-1-1 (Γενικοί κανόνες και Σεισμική Δράση) και το FprEN 1998-1-2 (Κτίρια). Αυτή η αρθρωτή δομή είναι η πρώτη ένδειξη μιας βαθύτερης, φιλοσοφικής αλλαγής. Οι κυριότερες διαφορές, ωστόσο, εντοπίζονται σε δύο πυλώνες που ορίζουν ολόκληρο τον αντισεισμικό σχεδιασμό: τον ορισμό της σεισμικής δράσης και την ταξινόμηση των εδαφών. 1. Η Εγκατάλειψη της agR και η Υιοθέτηση των Sα και Sβ Ο Ευρωκώδικας 8 του 2004 θεμελίωνε ολόκληρη τη σεισμική δράση σε μία και μοναδική παράμετρο: την επιτάχυνση αναφοράς εδάφους τύπου Α (agR - reference peak ground acceleration). Ολόκληρο το ελαστικό φάσμα απόκρισης (είτε Τύπου 1 είτε Τύπου 2) αποτελούσε απλώς μια κλιμάκωση αυτής της τιμής, μέσω των συντελεστών S, TB, TC και TD. Αυτή η προσέγγιση είναι πλέον επιστημονικά ανεπαρκής. Η agR (ουσιαστικά το PGA) είναι ένας ασταθής δείκτης της πραγματικής σεισμικής επικινδυνότητας. Ένας ισχυρός, μακρινός σεισμός (π.χ. M=7.5 στα 100 km) και ένας μέτριος, κοντινός σεισμός (π.χ. M=6.0 στα 10 km) μπορούν να παράγουν το ίδιο PGA, αλλά τα φάσματά τους είναι δραματικά διαφορετικά: ο πρώτος είναι πλούσιος σε μεγάλες περιόδους (απειλή για υψηλά, εύκαμπτα κτίρια) και ο δεύτερος σε μικρές περιόδους (απειλή για χαμηλά, δύσκαμπτα κτίρια). Το μοντέλο agR ήταν «τυφλό» σε αυτή τη διαφορά. Ο νέος EC8:2024 (στο FprEN 1998-1-1) εγκαταλείπει πλήρως την «αγκύρωση» στο PGA. Αντ' αυτού, ορίζει το ελαστικό φάσμα σε βράχο (rock conditions) μέσω δύο άμεσων φασματικών παραμέτρων, οι οποίες προέρχονται απευθείας από τα σύγχρονα πιθανοτικά μοντέλα σεισμικής επικινδυνότητας (PSHA), όπως το ESHM20 : 1. Sα: Η μέγιστη φασματική επιτάχυνση (το «πλατώ» του φάσματος). 2. Sβ: Η φασματική επιτάχυνση στην περίοδο T = 1.0 s. Αυτή είναι η σημαντικότερη επιστημονική αναβάθμιση του κώδικα. Τα εθνικά προσαρτήματα μπορούν πλέον να υιοθετήσουν φάσματα που αντικατοπτρίζουν την πραγματική τοπική σεισμοτεκτονική διαμόρφωση, αντί να «στριμώχνουν» την επικινδυνότητα σε μια προκαθορισμένη, αυθαίρετη φόρμα. 2. Η Γεωτεχνική Επανάσταση: Από την «Τυραννία» του VS,30 στο Ενιαίο "Ground Model" Εάν η αλλαγή στη σεισμική δράση είναι εξέλιξη, η αλλαγή στη γεωτεχνική ταξινόμηση είναι επανάσταση. Ο EC8:2004 ταξινομούσε τις εδαφικές συνθήκες (Κατηγορίες A, B, C, D, E) βασιζόμενος σχεδόν αποκλειστικά στη μέση ταχύτητα διάτμησης των κυμάτων στα επιφανειακά 30 μέτρα (VS,30). Όπως και η agR, η VS,30 είναι μια επικίνδυνα απλοϊκή παράμετρος. Αγνοεί πλήρως τι συμβαίνει *κάτω* από τα 30 μέτρα και, κυριότερα, αγνοεί τη θεμελιώδη ιδιοπερίοδο του εδάφους (T0). Για παράδειγμα, 15 μέτρα μαλακής αργίλου (VS = 150 m/s) πάνω σε βράχο (T0 ≈ 0.4 s) και 50 μέτρα μέσης πυκνότητας άμμου (VS = 250 m/s) πάνω σε βράχο (T0 ≈ 0.8 s), θα μπορούσαν και τα δύο να ταξινομηθούν ως Κατηγορία C ή D, παρότι το πρώτο θα ενίσχυε καταστροφικά ένα 4-όροφο κτίριο και το δεύτερο ένα 8-όροφο. Ο νέος EC8:2024, ακολουθώντας τις προτάσεις ερευνητικών ομάδων (όπως η ελληνική, υπό τον Καθ. Πιτιλάκη), υιοθετεί μια πολυπαραμετρική ταξινόμηση. Οι κύριες παράμετροι είναι πλέον : 1. Το Πάχος της εδαφικής απόθεσης μέχρι το σεισμικό υπόβαθρο (π.χ. H800 - βάθος μέχρι VS > 800 m/s). 2. Η Θεμελιώδης Ιδιοπερίοδος (T0). 3. Η Μέση Ταχύτητα Διάτμησης (VS,H ή VS,30). Αυτό οδηγεί σε πολύ πιο «έξυπνες» υποκατηγορίες (π.χ. B1, B2, C1, C2), οι οποίες διακρίνουν τα ρηχά από τα βαθιά εδάφη με παρόμοιες τιμές VS. Ταυτόχρονα, η νέα γενιά των Ευρωκωδίκων επιλύει τη χρόνια «έλλειψη συμβατότητας» (lack of compatibility) μεταξύ του EC7 (Γεωτεχνικός Σχεδιασμός) και του EC8-5 (Γεωτεχνικός Αντισεισμικός Σχεδιασμός). Ο νέος EC7 (EN 1997:2024) και ο νέος EC8-5 απαιτούν πλέον τη δημιουργία ενός ενιαίου «Γεωτεχνικού Μοντέλου» (Ground Model). Αυτό σημαίνει ότι η γεωτεχνική έρευνα πρέπει πλέον να περιλαμβάνει τις δυναμικές παραμέτρους (VS, T0) που απαιτεί ο αντισεισμικός σχεδιασμός, τερματίζοντας τη συνήθη ασυνεννοησία μεταξύ Γεωτεχνικού και Δομοστατικού Μηχανικού. 3. Περιπτώσεις Μελέτης (Case Studies): Ο Ποσοτικός Αντίκτυπος στον Σχεδιασμό Οι αλλαγές αυτές δεν είναι θεωρητικές. Μεταβάλλουν άμεσα τα εντατικά μεγέθη σχεδιασμού. Οι παλιές Κατηγορίες Πλαστιμότητας DCL, DCM, DCH δεν αντιστοιχούν πλήρως στις νέες DC1, DC2, DC3. Πρόκειται για μια «εννοιολογική μετατόπιση», που συχνά συνοδεύεται από μείωση του συντελεστή συμπεριφοράς q. Για παράδειγμα, η νέα DC2 αντιστοιχεί σε q ≤ 3.1, τιμή αισθητά μικρότερη από αυτή που χρησιμοποιούσαμε για την DCM. - Case Study 1: Κτίρια Οπλισμένου Σκυροδέματος (Ο/Σ): Συγκριτικές μελέτες που εφάρμοσαν και τους δύο κώδικες σε τυπικά πλαίσια Ο/Σ (5-όροφα και 10-όροφα) έδειξαν ότι ο νέος κώδικας (DC2/DC3) οδηγεί σε αυξημένες απαιτήσεις διαμήκους οπλισμού στα υποστυλώματα και αυστηρότερες απαιτήσεις εγκάρσιου οπλισμού (συνδετήρων) για την επίτευξη της τοπικής πλαστιμότητας. Η μείωση του q και οι αυστηρότεροι κανόνες ικανοτικού σχεδιασμού καθιστούν τον νέο κώδικα πιο απαιτητικό για τους φορείς Ο/Σ. - Case Study 2: Μεταλλικά Κτίρια (Χάλυβας): Εδώ συναντάμε ένα παράδοξο. Έρευνες καταδεικνύουν ότι ο νέος EC8 οδηγεί σε «δομικά ελαφρύτερες λύσεις» (structurally lighter solutions) για χαλύβδινα πλαίσια ροπής (MRFs). Πώς είναι δυνατόν, ενώ ο q μειώνεται; Η απάντηση είναι ότι ο σχεδιασμός των χαλύβδινων πλαισίων σπάνια καθορίζεται από την αντοχή (που επηρεάζει ο q). Καθορίζεται σχεδόν πάντα από την ακαμψία (έλεγχος μετακινήσεων) και τα φαινόμενα 2ας τάξης (P-Delta). Ο παλιός EC8:2004 είχε υπερβολικά συντηρητικούς κανόνες για τα P-Delta. Ο νέος EC8:2024 ενσωματώνει «βελτιωμένα κριτήρια για τον έλεγχο των φαινομένων 2ας τάξης», τα οποία είναι πιο ορθολογικά και επιτρέπουν πιο βελτιστοποιημένες, άρα και ελαφρύτερες, διατομές. 4. Επίλογος: Ο Αντίκτυπος στην Ελλάδα και η Ευρύτερη Εικόνα Για τον Έλληνα μηχανικό, η αλλαγή θα είναι διπλή. Όχι μόνο αλλάζει ο κώδικας, αλλά αλλάζει και ο χάρτης εφαρμογής του. Ο ισχύων χάρτης 3 Ζωνών (ΕΑΚ 2003, με agR 0.16g, 0.24g, 0.36g) θεωρείται πλέον «ξεπερασμένος». Ήδη, έχει δημοσιευθεί μια πλήρης πρόταση για το νέο Εθνικό Προσάρτημα, βασισμένη στο ESHM20, η οποία εισάγει 5 νέες Ζώνες Σεισμικής Επικινδυνότητας. Η κρισιμότερη διαφορά είναι ότι αυτές οι ζώνες δεν θα ορίζονται πλέον από ένα μόνο agR, αλλά από τις νέες παραμέτρους Sα και Sβ (π.χ. η νέα Ζώνη 5 θα έχει PGA ≈ 0.37g, Sα ≈ 0.92g και Sβ ≈ 0.34g). Παράλληλα, τα υπόλοιπα Μέρη του κώδικα έχουν επίσης αναθεωρηθεί πλήρως. Το EN 1998-3:2025 (Αποτιμήσεις/Ενισχύσεις) διευρύνει το πεδίο του, καλύπτοντας πλέον ρητά και τις Γέφυρες, εκτός από τα Κτίρια. Το EN 1998-4:2025 (Σιλό, Δεξαμενές κ.λπ.) εισάγει τρεις διακριτές στάθμες επιτελεστικότητας (SD, DL, OP), μετατρέποντάς το ουσιαστικά σε πλαίσιο Performance-Based Design. Συμπερασματικά, ο Ευρωκώδικας 8:2024 σηματοδοτεί ένα τεράστιο επιστημονικό άλμα. Τερματίζει την εποχή των υπερ-απλουστευμένων proxies (agR, VS,30) και απαιτεί από τον μηχανικό μια βαθύτερη κατανόηση της γεωτεχνικής και της δυναμικής των κατασκευών. Η καμπύλη εκμάθησης θα είναι απότομη, αλλά το αποτέλεσμα θα είναι ασφαλέστερες, ορθολογικότερες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, πιο οικονομικές κατασκευές. ----------------- Ο Δρ. Κώστας Σαχπάζης είναι Πολιτικός Μηχανικός, Καθηγητής της Πολυτεχνικής Σχολής του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας (www.uowm.gr και www.geodomisi.com, email: [email protected]), η Κωνσταντίνα Σαχπάζη είναι Πολιτικός Μηχανικός, και η Δέσποινα Σαχπάζη είναι Αρχιτέκτων Μηχανικός

Η Ελλάδα, αν και γνωστή για την αρχιτεκτονική της κληρονομιά και όχι για τους ουρανοξύστες της, διαθέτει μερικά εντυπωσιακά κτίρια που καθόρισαν τη σύγχρονη αστική της εικόνα. Από τον εμβληματικό Πύργο Αθηνών μέχρι το ανανεωμένο κτίριο του Πειραιά, τα ψηλότερα κτίρια της χώρας αφηγούνται μια ιστορία ανάπτυξης, αρχιτεκτονικής και αισθητικής. Ας γνωρίσουμε τα δέκα υψηλότερα κτίρια στην Ελλάδα σήμερα. 1. Πύργος Αθηνών (Athens Tower 1) – 103 μ. Το υψηλότερο κτίριο της Ελλάδας δεσπόζει στους Αμπελόκηπους από το 1971. Με ύψος 103 μέτρα και 28 ορόφους, ο Πύργος Αθηνών αποτέλεσε πρωτοπορία για την εποχή του, καθώς ήταν το πρώτο ελληνικό κτίριο με μεταλλικό σκελετό. Παραμένει σύμβολο της επιχειρηματικής Αθήνας, φιλοξενώντας γραφεία μεγάλων εταιρειών. 2. Πύργος Πειραιά (Piraeus Tower) – 84 μ. Ο «κοιμώμενος γίγαντας» του Πειραιά ολοκληρώθηκε το 1975 αλλά παρέμεινε για δεκαετίες αναξιοποίητος. Η πρόσφατη ανακαίνιση του 2023 τον μετέτρεψε σε ένα σύγχρονο κτίριο γραφείων με βιώσιμη αρχιτεκτονική και εντυπωσιακή πρόσοψη. Με ύψος 84 μέτρα, είναι πλέον το δεύτερο ψηλότερο κτίριο της χώρας. 3. Atrina Center Tower – 80 μ. Το Atrina Center, στο Μαρούσι, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους επιχειρηματικούς πύργους της Αθήνας. Με ύψος περίπου 80 μέτρα, προσφέρει γραφεία, καταστήματα και εστιατόρια, όντας σημείο αναφοράς στη βόρεια επιχειρηματική ζώνη της πρωτεύουσας. 4. Apollo Tower – 80 μ. Ο πύργος αυτός, στην Πανόρμου, είναι το ψηλότερο οικιστικό κτίριο της Ελλάδας. Χτίστηκε το 1973, έχει 25 ορόφους και φιλοξενεί διαμερίσματα με μοναδική θέα στην Ακρόπολη. Η καθαρή μοντερνιστική γραμμή του το καθιστά εμβληματικό για την εποχή της αντιπαροχής. 5. Πύργος ΟΤΕ Θεσσαλονίκης – 76,4 μ. Ο Πύργος του ΟΤΕ στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης είναι από τα πιο χαρακτηριστικά σύμβολα της πόλης. Ολοκληρώθηκε το 1970, έχει ύψος 76,4 μέτρα και λειτουργεί σήμερα ως κέντρο τηλεπικοινωνιών, εκθέσεων και εστίασης, με περιστρεφόμενο καφέ στην κορυφή. 6. Κεντρικά Γραφεία ΟΤΕ – 72 μ. Στην Κηφισίας, το κτίριο των Κεντρικών Γραφείων του ΟΤΕ δεσπόζει με ύψος 72 μέτρα και μοντέρνα γραμμική αρχιτεκτονική. Στεγάζει τα κεντρικά τμήματα του οργανισμού και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα επιχειρηματικά σημεία της Αθήνας. 7. Ξενοδοχείο President – 68 μ. Το γνωστό President Hotel στη Λεωφόρο Κηφισίας, ολοκληρωμένο το 1978, είναι το μεγαλύτερο ξενοδοχείο της χώρας σε αριθμό δωματίων. Με ύψος 68 μέτρα και χαρακτηριστική κυψελωτή πρόσοψη, παραμένει σημείο αναφοράς για τη σύγχρονη ξενοδοχειακή αρχιτεκτονική της Αθήνας. 8. Athens Tower 2 – 65 μ. Ο δεύτερος πύργος του συγκροτήματος Athens Towers φτάνει τα 65 μέτρα. Ολοκληρώθηκε μαζί με τον κεντρικό Πύργο Αθηνών και φιλοξενεί επίσης γραφεία και επιχειρήσεις, διατηρώντας την ίδια αισθητική και αρχιτεκτονική γραμμή. 9. Ξενοδοχείο Hilton Athens – 65 μ. Ένα από τα πιο εμβληματικά ξενοδοχεία της Αθήνας, το Hilton άνοιξε το 1963 και έχει ύψος 65 μέτρα. Το κτίριο είναι γνωστό για την αυστηρή γεωμετρία του και τη χαρακτηριστική μαρμάρινη πρόσοψη που σχεδίασε ο αρχιτέκτονας Ιωάννης Βικέλας. 10. Υπουργείο Δημόσιας Τάξης (Κατεχάκη) – 65 μ. Γνωστό και ως «Λαίδη Κατεχάκη», το κτίριο του Υπουργείου Δημόσιας Τάξης υψώνεται στα 65 μέτρα. Κατασκευάστηκε τη δεκαετία του 1970 και χαρακτηρίζεται από τη στιβαρή, λειτουργική του αρχιτεκτονική. Το μέλλον: Ο «Riviera Tower» στο Ελληνικό Αν και δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί, ο Riviera Tower στο Ελληνικό αναμένεται να φτάσει τα 200 μέτρα, καθιστώντας τον μακράν τον ψηλότερο ουρανοξύστη στην Ελλάδα και τα Βαλκάνια. Η ολοκλήρωσή του θα σηματοδοτήσει μια νέα εποχή για την ελληνική αρχιτεκτονική και την αστική ανάπτυξη.