mob.png)
Ευχόμαστε το 2026 να είναι μια χρονιά γαλήνια, δημιουργική, γεμάτη όνειρα και επιτυχίες και να εκπληρώσει τους στόχους και τα σχέδια όλων μας σε προσωπικό και επαγγελματικό επίπεδο.
Τις ολόθερμες ευχές μας για το 2026!
0
-
-
-
Το Michanikos.gr εύχεται σε όλους τους συναδέλφους Χρόνια Πολλά και Καλή Χρονιά με υγεία και ευτυχία για το νέο έτος! Περισσότερα...
Ευχόμαστε το 2026 να είναι μια χρονιά γαλήνια, δημιουργική, γεμάτη όνειρα και επιτυχίες και να εκπληρώσει τους στόχους και τα σχέδια όλων μας σε προσωπικό και επαγγελματικό επίπεδο.
Τις ολόθερμες ευχές μας για το 2026!
-
Σε τροχιά ταχείας αναδιάρθρωσης εισέρχεται ο κλάδος των κατασκευών στην Ελλάδα, με το νέο επενδυτικό κύμα ύψους περίπου 18 δισ. ευρώ σε υποδομές, ΣΔΙΤ και παραχωρήσεις να συμβαδίζει με ριζικές αλλαγές στο επιχειρηματικό μοντέλο των μεγάλων ομίλων. Περισσότερα...
Οι κατασκευές παύουν σταδιακά να αποτελούν το αποκλειστικό πεδίο δραστηριότητας, με την ενέργεια και τις παραχωρήσεις να αναδεικνύονται σε βασικούς πυλώνες κερδοφορίας ενώ μεθοδικά οργανώνονται τα σχέδια και στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της AKTOR, η οποία προβλέπει ότι μετά το 2030 μόλις το 25% των EBITDA της θα προέρχεται από τις κατασκευές, εξέλιξη που σηματοδοτεί μια δομική αλλαγή για ολόκληρο τον κλάδο.
Η μετατόπιση αυτή αναδιαμορφώνει τις ισορροπίες και επιταχύνει τη συγκέντρωση της αγοράς γύρω από λίγους, χρηματοοικονομικά ισχυρούς και ομίλους με διαφοροποιημένο χαρτοφυλάκιο.
Παραχωρήσεις και ενέργεια
Οι αυξημένες τεχνικές απαιτήσεις, το υψηλό κόστος κεφαλαίου και η ανάγκη σύνδεσης των έργων με μακροχρόνιες ροές εσόδων ευνοούν εταιρείες που διαθέτουν μέγεθος, εμπειρία και διαφοροποιημένο χαρτοφυλάκιο. Σε αυτό το περιβάλλον, ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, AKTOR, ΑΒΑΞ και ΜΕΤΚΑ διαμορφώνουν τον πυρήνα του κλάδου, με ισχυρά ανεκτέλεστα και σαφή στρατηγική μετάβασης.
Η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ διατηρεί τον ρόλο του μεγαλύτερου και πιο ολοκληρωμένου ομίλου της αγοράς, με ανεκτέλεστο υπογεγραμμένων και προς υπογραφή συμβάσεων ύψους 9,2 δισ. ευρώ. Το κρίσιμο πλεονέκτημα του Ομίλου δεν είναι μόνο το μέγεθος, αλλά και η δομή του χαρτοφυλακίου, καθώς περίπου το 75% του ανεκτέλεστου αφορά έργα ιδίων επενδύσεων και ιδιωτικών επενδύσεων τρίτων.
Σύμφωνα με την εταιρεία, η σύνθεση αυτή μειώνει σημαντικά το ρίσκο και προσφέρει υψηλή προβλεψιμότητα ως προς τη διατήρηση έντονης κατασκευαστικής δραστηριότητας τα επόμενα χρόνια.
Μετά την Αττική Οδό, η εταιρεία εμπλουτίζει τον κλάδο των παραχωρήσεων με την πλήρη ενσωμάτωση της Εγνατίας Οδού, ενός από τα μεγαλύτερα οδικά assets της χώρας, που ενισχύει περαιτέρω τις επαναλαμβανόμενες ταμειακές ροές και αναβαθμίζει το μεγάλο εκτόπισμα που έχει ήδη στα έργα η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ. Την επόμενη Τρίτη 30 Δεκεμβρίου αναμένεται να καταβληθεί και το τίμημα της 35ετούς παραχώρησης ύψους 1,35 δισ. ολοκληρώνοντας και την τελευταία εκκρεμότητα του έργου που είναι το χρηματοοικονομικό κλείσιμο του μεγάλου οδικού άξονα.
Νέες ισορροπίες στους μεγάλους ομίλους
Σε αντίθεση με το σταθερό αυτό μοντέλο ανάπτυξης στον τομέα των κατασκευών και των παραχωρήσεων, η AKTOR ακολουθεί μια στρατηγική βαθιάς αναδιάρθρωσης. Ο Όμιλος διατηρεί ενεργή παρουσία στις κατασκευές και συμμετέχει σε μεγάλα δημόσια έργα, ωστόσο έχει επαναπροσδιορίσει τον ρόλο τους μέσα στο συνολικό επιχειρηματικό του μοντέλο.
Σύμφωνα με τη διοίκηση, μετά το 2030 μόλις το 25% των EBITDA αναμένεται να προέρχεται από τις κατασκευές, με την ενέργεια και τις παραχωρήσεις να αναλαμβάνουν τον κυρίαρχο ρόλο. Οι κατασκευές μετατρέπονται έτσι σε στρατηγικό εργαλείο ανάπτυξης με μία όμως στρατηγική μετατόπιση στον ενεργειακό κλάδο μετά την πρόσφατη 20ετή συμφωνία για την προμήθεια αμερικανικού LNG.
Όπως υπογράμμισε πρόσφατα ο επικεφαλής της ΑΚΤΟR κ. Αλέξανδρος Εξάρχου, οι συμφωνίες για τις αγοραπωλησίες LNG στις χώρες του Κάθετου Διαδρόμου (Βουλγαρία, Ρουμανία, Μολδαβία, Ουγγαρία, Ουκρανία).που αφορούν την περίοδο 2030-2050, θα έχουν οριστικοποιηθεί έως τα τέλη Ιανουαρίου 2026.
Νέα deals
Την ίδια στιγμή, σε εξέλιξη βρίσκονται και διαπραγματεύσεις για συμφωνίες που να καλύπτουν την περίοδο 2026-2030, για την οποία μέχρι στιγμής υπάρχει μόνο το deal που σύναψε η ΔΕΠΑ με την κρατική εταιρεία της Ουκρανίας Naftogaz για προμήθεια LNG κατά την περίοδο Δεκεμβρίου 2025-Μαρτίου 2026, που θα υλοποιηθεί μέσω της Atlantic. Ερωτηθείς πρόσφατα ο CEO της εταιρείας αν υπάρχει ενδιαφέρον για επέκταση σε άλλους τομείς όπως οι σταθμοί LNG, η ηλεκτροπαραγωγή και η άμυνα αν και δεν έκλεισε την πόρτα, τόνισε ότι αυτή την περίοδο δεν υπάρχει κάποιο σχέδιο προς διερεύνηση χωρίς να αποκλείει κινήσεις για το μέλλον. Σταθερό και αμετάβλητο παραμένει το ενδιαφέρον και για τις παραχωρήσεις με την εταιρεία να κρατά κλειστά τα χαρτιά της για τις επόμενες κινήσεις που φαίνεται να έχει δρομολογήσει εδώ και καιρό χωρίς όμως να μπορεί να προδικάσει κανείς το αποτέλεσμα.
Οι άμυνες ΑΒΑΞ και ΜΕΤΚΑ
Την τετράδα των ισχυρών του κλάδου συμπληρώνει η ΑΒΑΞ, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει επανατοποθετηθεί στρατηγικά, δίνοντας έμφαση στην ποιότητα του ανεκτέλεστου και στη χρηματοοικονομική πειθαρχία. Με ανεκτέλεστο 2,5 δισ. ευρώ, συγκεντρωμένο σε μεγάλα και τεχνικά απαιτητικά έργα, όπως η Γραμμή 4 του Μετρό της Αθήνας, το Flyover Θεσσαλονίκης και τα νοσοκομεία του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, ο Όμιλος καταγράφει περιθώρια κατασκευαστικού EBITDA άνω του 10% με δυνατότητα περαιτέρω μόχλευσης του ισολογισμού, στοιχεία που του προσφέρουν ευελιξία για επιλεκτική διεύρυνση σε παραχωρήσεις, real estate και ενέργεια.
Η εταιρεία μετά την αποεπένδυση από τον τομέα της προμήθειας σκοπεύει να επαναδραστηριοποιηθεί επιλεκτικά στον κλάδο της ενέργειας επενδύοντας στο τομέα των ΑΠΕ με έμφαση στα έργα αποθήκευσης.
Παράλληλα με τους τρεις κυρίαρχους ομίλους, δυναμική και αυτόνομη παρουσία καταγράφει και η ΜΕΤΚΑ ΑΤΕ, κατασκευαστικός βραχίονας της Metlen Energy & Metals. Η εταιρεία αξιοποιεί το νέο κύμα έργων υποδομής και ΣΔΙΤ, συμμετέχοντας σε μεγάλα projects όπως το Flyover Θεσσαλονίκης, η επέκταση του Προαστιακού Δυτικής Αττικής, τα στέγαστρα του ΟΑΚΑ, καθώς και σε μεγάλα έργα ιδιωτικής πρωτοβουλίας, όπως το Riviera Galleria και το IKOS Κίσσαμος.
Η ενίσχυση του ανεκτέλεστου και η έμφαση σε έργα υψηλής προστιθέμενης αξίας έχουν οδηγήσει σε εντυπωσιακή βελτίωση της κερδοφορίας, με τη διοίκηση να θέτει ως στόχο EBITDA 100 εκατ. ευρώ εντός του 2025.
Την ίδια στιγμή, η ΜΕΤΚΑ εμφανίζεται να έχει σαφές προβάδισμα στη διαδικασία αξιολόγησης του πρόσφατου διαγωνισμού για την κατασκευή του τριπλού κόμβου Σκαραμαγκά, προϋπολογισμού 70 εκατ. ευρώ, ενισχύοντας περαιτέρω τη θέση της στο κλαμπ των ισχυρών κατασκευαστικών παικτών της αγοράς με σαφή ορατότητα για είσοδο στο χρηματιστήριο.
0
-
Στην προκήρυξη του διαγωνισμού για τα υποβρύχια ηλεκτρικά καλώδια της διασύνδεσης Κορίνθου-Κω προχωρά ο ΑΔΜΗΕ. Το έργο αφορά στη μελέτη, προμήθεια και εγκατάσταση ενός καλωδιακού συστήματος υψηλής τάσης συνεχούς ρεύματος (HVDC), με συνολικό μήκος καλωδίων 1.290 χλμ., αμφίδρομης ροής ισχύος και συνολικής μεταφορικής ικανότητας 1.000 MW. Περισσότερα...
Η ηλεκτρική διασύνδεση Κορίνθου–Κω αποτελεί τη δεύτερη υποβρύχια γραμμή τεχνολογίας HVDC που υλοποιεί ο ΑΔΜΗΕ, μετά τη διασύνδεση Κρήτης-Αττικής, μέσω της οποίας τα Δωδεκάνησα θα ενσωματωθούν στο ηπειρωτικό σύστημα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
Ο προϋπολογισμός για το καλωδιακό τμήμα της διασύνδεσης ανέρχεται σε 1,35 δισ. ευρώ και η ανάθεση του έργου θα πραγματοποιηθεί με κριτήριο την πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη προσφορά.
Υπενθυμίζεται ότι η διασύνδεση Κορίνθου-Κω θα επιτρέψει, στη συνέχεια, την ενσωμάτωση της Ρόδου και της Καρπάθου στο ηπειρωτικό ηλεκτρικό σύστημα, μέσω καλωδίων υψηλής τάσης εναλλασσόμενου ρεύματος (HVAC), αναβαθμίζοντας την ασφάλεια ηλεκτροδότησης πολλών ακόμη μικρότερων νησιών των Δωδεκανήσων, τα οποία τροφοδοτούνται εμμέσως από καλώδια μέσης τάσης.
Η ηλεκτρική διασύνδεση των Δωδεκανήσων θα προσφέρει μεγάλα περιβαλλοντικά οφέλη, λόγω της απόσυρσης των ρυπογόνων πετρελαϊκών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής που λειτουργούν μέχρι σήμερα στα μη διασυνδεδεμένα νησιά, συνεισφέροντας επίσης στη σημαντική ελάφρυνση των χρεώσεων Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας, που επιμερίζονται σε όλους τους καταναλωτές.
Σημειώνεται ότι η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων έχει αξιολογήσει θετικά το έργο και έχει προγραμματιστεί η υπογραφή δανειακής σύμβασης για τη συνολική χρηματοδότηση της διασύνδεσης των Δωδεκανήσων στις αρχές του 2026. Παράλληλα, ο ΑΔΜΗΕ έχει υποβάλει αίτημα χρηματοδότησης του έργου μέσω επιχορήγησης από το Tαμείο Απανθρακοποίησης Νησιών ενώ θα υποβληθεί αίτημα εντός Ιανουαρίου και για επιχορήγηση από τον Μηχανισμό Δίκαιης Μετάβασης.
0
-
Το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών ανακοινώνει ότι σήμερα 29 Δεκεμβρίου 2025 δημοσιεύτηκε η προκήρυξη σύμφωνα με την οποία καλούνται οι υποψήφιοι επενδυτές για τον Φορέα Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων να υποβάλουν τις δεσμευτικές προσφορές τους. Περισσότερα...
Με την ολοκλήρωση αυτού του σταδίου, θα προκύψει ο Ανάδοχος στον οποίο θα κατακυρωθεί ο διαγωνισμός και θα εκκινήσει τη λειτουργία του ο Φορέας.
Υπενθυμίζεται ότι κατόπιν ολοκλήρωσης του 2ου Κύκλου του Διαλόγου του Διαγωνισμού, οι οικονομικοί φορείς που συμμετέχουν στη διαδικασία είναι οι:
«Bain Capital Credit», «Christofferson, Robb & co, LLC», «Fortress Credit Corp.», Resolute Cepal Greece Ανώνυμη Εταιρεία (πρόκειται για την πρώην Ένωση Εταιρειών Kaican Hellas- Beaumont Summit Financial DAC). Οι παραπάνω, είτε οι ίδιοι, είτε σε ενώσεις με άλλους οικονομικούς φορείς, δύνανται να υποβάλλουν τη δεσμευτική τους προσφορά.
Με την υποβολή των δεσμευτικών προσφορών και την ανάδειξη του οριστικού Αναδόχου, ολοκληρώνεται η πολυεπίπεδη διαδικασία επιλογής του στρατηγικού επενδυτή που θα αναλάβει τη διαχείριση του Φορέα Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων.
Στην κατεύθυνση αυτή, καθοριστική είναι η συμμετοχή των συστημικών τραπεζών, οι οποίες ενισχύουν ενεργά το σχήμα με 100 εκατ. Ευρώ, κατόπιν απευθείας συμφωνίας τους με τους υποψηφίους
Έως την πλήρη ενεργοποίηση του Φορέα, παραμένει σε ισχύ το Ενδιάμεσο Πρόγραμμα στήριξης ευάλωτων οφειλετών σύμφωνα με το οποίο αναστέλλεται αμέσως η διαδικασία αναγκαστικής εκτέλεσης της κύριας κατοικίας του οφειλέτη ενώ ταυτόχρονα παρέχεται κρατική επιδότηση της δόσης του δανείου έως 210 ευρώ.
https://minfin.gov.gr/wp-content/uploads/2025/12/ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ-ΑΔΑΜ.pdf
0
-
Το Πράσινο Ταμείο διαδραματίζει καίριο ρόλο στη χρηματοδότηση δράσεων που προάγουν την περιβαλλοντική προστασία και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Στηρίζει έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αποκατάστασης υποβαθμισμένων περιοχών, διαχείρισης προστατευόμενων οικοτόπων, αστικής αναζωογόνησης και σύνταξης δασικών χαρτών Πλεόνασμα 297.130.000 ευρώ προβλέπεται ότι θα έχει το Πράσινο Ταμείο για το έτος 2026 σύμφωνα με το συνολικό του προϋπολογισμό που εγκρίθηκε από το ΥΠΕΝ. Περισσότερα...
Σύμφωνα με τον προϋπολογισμό του 2026 τα έσοδα του Πράσινου Ταμείου για το νέο έτος θα ανέλθουν σε 454.700.000 ευρώ έναντι 371.450.000 ευρώ που ήταν τα έσοδα στον αντίστοιχο περσινό προϋπολογισμό.
Τα έξοδα για το 2026 αναμένονται σε 160.425.000,00€ και το ταμειακό αποτέλεσμα σε 294.275.000,00€.
Τα κύρια μεγέθη των εσόδων αφορούν:
α) σε αποδόσεις εσόδων μέσω του Τακτικού Προϋπολογισμού του ΥΠΕΝ και σε επιχορηγήσεις που λαμβάνονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση για προγράμματα LIFE.
β) σε πρόστιμα, τακτοποιήσεις αυθαιρέτων από ανταποδοτικές εισφορές, τέλη και λοιπά έσοδα, επιβαλλόμενα δυνάμει περιβαλλοντικών νομοθετικών διατάξεων (όπως Ενιαίο Ειδικό Πρόστιμο Ρύθμισης Αυθαιρέτων (Ε.Ε.Π.Ρ.Α.), Αντάλλαγμα χρήσης και υποχρεωτικής αναδάσωσης, Δαπάνη αναδάσωσης κλπ).
γ) σε τόκους κεφαλαίων.
δ) σε έσοδα από το τέλος 5% (προβλεπόμενο από το άρθρο 32 §1 του Ν. 4759/20.
Όσον αφορά τα έξοδα του 2026 θα διατεθούν ως εξής:
• Για χρηματοδοτικά προγράμματα προβλέπεται να διατεθούν 123.290.690 ευρώ (ποσοστό περίπου 77% του προϋπολογισμού εξόδων)
• Οι λειτουργικές δαπάνες έτους 2026 προβλέπεται να ανέλθουν σε 37.134.310 ευρώ (ποσοστό περίπου 23% του προϋπολογισμού εξόδων για το έτος 2026), εκ των οποίων τα 30.000.000 ευρώ (ποσοστό περίπου 81% των λειτουργικών δαπανών), αφορούν στη φορολογία εισοδήματος που προκύπτει ως φορολογία επί των προσόδων βάσει του Ν. 4172/2013.
• Οι δαπάνες μισθοδοσίας και οι εργοδοτικές εισφορές, συνολικού ύψους 1.490.000 ευρώ αφορούν σε δαπάνες μισθοδοσίας και εργοδοτικές εισφορές για 49 άτομα συνολικά που αναμένεται να στελεχώσουν το Πράσινο Ταμείο έως το τέλος του έτους. Ποσό ύψους 2.900.000 ευρώ αφορά σε ανταποδοτικές κρατήσεις επί του συνόλου των κρατήσεων συμπεριλαμβανομένων των συμβάσεων έργου. Το Πράσινο Ταμείο διαδραματίζει καίριο ρόλο στη χρηματοδότηση δράσεων που προάγουν την περιβαλλοντική προστασία και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Στηρίζει έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αποκατάστασης υποβαθμισμένων περιοχών, διαχείρισης προστατευόμενων οικοτόπων, αστικής αναζωογόνησης και σύνταξης δασικών χαρτών.
Παράλληλα, ενισχύει την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση μέσω εκπαιδευτικών προγραμμάτων και χρηματοδοτεί τη βιώσιμη ανάπτυξη της τοπικής αυτοδιοίκησης, με έμφαση στην εξοικονόμηση ενέργειας, την κυκλική οικονομία και τη δημιουργία πράσινων υποδομών. Το Πράσινο Ταμείο είναι Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου εποπτευόμενο από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και ιδρύθηκε με το νόμο 3889/2010. Αποτελεί συνέχεια του «Ειδικού Ταμείου Εφαρμογής Ρυθμιστικών και Πολεοδομικών Σχεδίων» - ΕΤΕΡΠΣ. Σκοπός του Πράσινου Ταμείου είναι η ενίσχυση της ανάπτυξης μέσω της προστασίας του περιβάλλοντος με την διαχειριστική, οικονομική, τεχνική και χρηματοπιστωτική υποστήριξη προγραμμάτων, μέτρων, παρεμβάσεων και ενεργειών που αποβλέπουν στην ανάδειξη και αποκατάσταση του περιβάλλοντος, η στήριξη της περιβαλλοντικής πολιτικής της χώρας και η εξυπηρέτηση του δημόσιου και κοινωνικού συμφέροντος μέσω της διοίκησης, διαχείρισης και αξιοποίησης των πόρων που προβλέπονται στα άρθρα 3 και 7.0
-
Περισσότερο κεντρικό ρόλο φαίνεται να αποκτούν σταδιακά οι Πρότυπες Προτάσεις σε ότι αφορά στον σχεδιασμό μεγάλων έργων υποδομής, καθώς το κράτος αναζητά τρόπους να επιταχύνει τις διαδικασίες ωρίμανσης και να κινητοποιήσει ιδιωτικά κεφάλαια, χωρίς να επιβαρύνει άμεσα τον δημόσιο προϋπολογισμό. Σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, το συγκεκριμένο εργαλείο μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα ανάμεσα στον δημόσιο σχεδιασμό και την ιδιωτική πρωτοβουλία, υπό την προϋπόθεση ότι θα εφαρμοστεί με σαφείς κανόνες και ξεκάθαρη κατανομή ρόλων. Περισσότερα...
Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερη σημασία έχει η τοποθέτηση του Παναγιώτη Σταμπουλίδη, αναπληρωτή διευθύνοντος συμβούλου του Υπερταμείου, σε πρόσφατο συνέδριο, ο οποίος περιέγραψε πώς βλέπει ο οργανισμός τον θεσμό των Πρότυπων Προτάσεων και τη δυνητική εμπλοκή του σε αυτές. Όπως ανέφερε, το νέο επενδυτικό fund του Υπερταμείου, που έχει δημιουργηθεί για να επενδύσει 35 εκατ. ευρώ σε υποδομές και τεχνολογία, είναι πιο πιθανό να κατευθυνθεί σε έργα που προέρχονται από Πρότυπες Προτάσεις, παρά σε έργα που σχεδιάζονται εξ ολοκλήρου από το Δημόσιο.
Η λογική πίσω από αυτή την προσέγγιση είναι ότι ένα έργο που κατατίθεται ως Πρότυπη Πρόταση συνοδεύεται ήδη από βασικό σχεδιασμό και τεχνική ωρίμανση, γεγονός που μειώνει τον χρόνο και την αβεβαιότητα. Ωστόσο, ο ίδιος έθεσε ως απολύτως αναγκαία προϋπόθεση τη βελτίωση του θεσμικού πλαισίου, επισημαίνοντας ότι χωρίς σαφείς κανόνες το μοντέλο δεν μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά.
Καθοριστικό σημείο στην τοποθέτησή του αποτέλεσε και η μεταφορά του κόστους σχεδιασμού και ωρίμανσης στον ιδιωτικό τομέα. Όπως ξεκαθάρισε, τόσο το κόστος των μελετών όσο και η διαδικασία ωρίμανσης θα πρέπει να επιβαρύνουν τον ιδιώτη που υποβάλλει την Πρότυπη Πρόταση, καθώς το Δημόσιο διαθέτει συγκεκριμένους και περιορισμένους πόρους. Σε αυτό το σχήμα, το κράτος διατηρεί τον ρόλο του αξιολογητή και του τελικού αποφασίζοντα, χωρίς όμως να αναλαμβάνει το αρχικό ρίσκο.
Δυνατότητα τροποποίησης των παραμέτρων του έργου από το Δημόσιο
Από την πλευρά των κατασκευαστικών εταιρειών και των παραχωρήσεων, ο Γιώργος Συριανός, πρόεδρος του ΣΤΕΑΤ και διευθύνων δύμβουλος της Άκτωρ Παραχωρήσεις, εστίασε στον ρόλο που διατηρεί το Δημόσιο ακόμη και όταν ένα έργο προωθείται μέσω Πρότυπης Πρότασης. Όπως υπογράμμισε, το θεσμικό πλαίσιο προβλέπει ρητά τη δυνατότητα του Δημοσίου να ζητά τροποποιήσεις στο προτεινόμενο έργο, τόσο ως προς το φυσικό αντικείμενο όσο και ως προς το κόστος.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Σήραγγα Ηλιούπολης. Σύμφωνα με τον ίδιο, το Δημόσιο έχει τη δυνατότητα να αποφασίσει αν επιθυμεί μια μικρότερη σήραγγα, με χαμηλότερο προϋπολογισμό και σημαντική εξοικονόμηση πόρων. Η σχετική πρόβλεψη, όπως εξήγησε, εμφανίζεται ρητά σε τρεις διαφορετικές φάσεις του νόμου για τις Πρότυπες Προτάσεις, διασφαλίζοντας ότι ο δημόσιος έλεγχος δεν χάνεται.
Πέρα από τη Σήραγγα Ηλιούπολης, ο κ. Συριανός ανέδειξε και άλλα έργα που θεωρεί κρίσιμα για την αποσυμφόρηση της Αττικής. Μεταξύ αυτών, τη διασύνδεση του πρώην Ελληνικού με το αεροδρόμιο Ελευθέριος Βενιζέλος, ένα έργο μεγάλης κλίμακας που, όπως εκτίμησε, μπορεί να υλοποιηθεί μόνο μέσω παραχώρησης και αποτελεί ζήτημα βιωσιμότητας για το σύνολο της επένδυσης στο Ελληνικό. Παράλληλα, αναφέρθηκε στην ανάγκη ριζικής αναδιάρθρωσης του Κηφισού, με προτάσεις για υπόγεια συνέχιση του βασικού άξονα από τον Πειραιά προς το Σχιστό, ώστε να απελευθερωθεί ο κεντρικός κυκλοφοριακός κορμός της Αττικής.
Χρηματοδότηση από «σκιώδη» διόδια και Εθνικό Ταμείο Υποδομών
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στο κρίσιμο ζήτημα της χρηματοδότησης, σε μια περίοδο που οι πόροι του ΕΣΠΑ και του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων δεν επαρκούν για νέα μεγάλα έργα. Σε αυτό το πλαίσιο παρουσίασε πέντε συγκεκριμένους άξονες, που, όπως σημείωσε, βασίζονται σε υπαρκτές συζητήσεις και όχι σε θεωρητικές προσεγγίσεις.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται τα «σκιώδη» διόδια, τα οποία μπορούν να διασφαλίσουν τη δυνατότητα αποπληρωμής του χρηματοοικονομικού κόστους μετά το 2037, η συμμετοχή του Υπερταμείου με ένα ποσό της τάξης των 20 εκατ. ευρώ σε δύο ή τρία επιλεγμένα έργα, καθώς και η δημιουργία ενός Εθνικού Ταμείου Υποδομών στα πρότυπα της καναδικής Infrastructure Bank. Το ταμείο αυτό θα μπορούσε να αντλεί κεφάλαια μέσω ομολόγων που θα απευθύνονται σε ασφαλιστικά ταμεία, ασφαλιστικές εταιρείες, θεσμικούς αλλά και μικρότερους επενδυτές, χωρίς άμεση επιβάρυνση του Δημοσίου.
Στο ίδιο χρηματοδοτικό πακέτο εντάσσεται η αξιοποίηση μέρους των front fees από παραχωρήσεις για τη στήριξη νέων έργων, καθώς και η ευρωπαϊκή οδηγία για τις τιτλοποιήσεις της 16ης Ιουλίου 2025, η οποία δημιουργεί νέες συνθήκες ρευστότητας μέσω ομολόγων, χωρίς επίδραση στο δημόσιο χρέος.
Συνολικά, οι Πρότυπες Προτάσεις προβάλλουν ως ένα εργαλείο που μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο ωριμάζουν και χρηματοδοτούνται τα μεγάλα έργα υποδομής. Από τη μία πλευρά, το Υπερταμείο βλέπει σε αυτές μια πιο ώριμη και διαχειρίσιμη επενδυτική επιλογή. Από την άλλη, οι φορείς της αγοράς υπογραμμίζουν ότι το Δημόσιο διατηρεί καθοριστικό ρόλο στον σχεδιασμό και το κόστος των έργων. Το ζητούμενο πλέον είναι η θεσμική ωρίμανση του μοντέλου, ώστε οι Πρότυπες Προτάσεις να λειτουργήσουν ως μοχλός ανάπτυξης και όχι ως πηγή νέων αβεβαιοτήτων.
0
-
Η Επιτροπή πρότεινε μέτρα για την κάλυψη των κενών με σκοπό την αποτροπή της καταστρατήγησης και την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας του μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (ΜΣΠΑ) της ΕΕ, ως απάντηση στις παρατηρήσεις που ελήφθησαν από τη βιομηχανία. Περισσότερα...
Από την 1η Ιανουαρίου 2028, το πεδίο εφαρμογής του ΜΣΠΑ θα επεκταθεί ώστε να συμπεριλάβει συγκεκριμένα κατάντη προϊόντα έντασης χάλυβα και αλουμινίου. Η Επιτροπή προτείνει επίσης μέτρα για την κάλυψη των κενών με σκοπό την αποτροπή της καταστρατήγησης. Ανταποκρινόμενη στην έκκληση του τομέα, θεσπίζεται προσωρινό καθεστώς στήριξης για την προστασία των παραγωγών της ΕΕ που είναι ευάλωτοι στη διαρροή άνθρακα, το οποίο ανταμείβει τις καθαρότερες εταιρείες παγκοσμίως και προωθεί ένα δίκαιο και ανταγωνιστικό περιβάλλον.
Οι σημερινές προτάσεις λαμβάνουν επίσης υπόψη τις ανησυχίες που εξέφρασαν αξιόπιστοι διεθνείς εταίροι, οι οποίοι θα επωφεληθούν από ορισμένες απλουστεύσεις και δυνατότητες ευελιξίας. Εισάγουν την έννοια της ισοδυναμίας όσον αφορά τον φόρο άνθρακα και την αφαίρεση της τιμής ανθρακούχων εκπομπών, και περιλαμβάνουν νέα ρήτρα που επιτρέπει μέτρα διευκόλυνσης του εμπορίου κατόπιν διαπραγμάτευσης, όπως η αμοιβαία αναγνώριση αξιόπιστων φορέων διαπίστευσης, και νέες διευκολύνσεις σχετικά με την ισοδυναμία της αφαίρεσης της τιμής ανθρακούχων εκπομπών. Τα μέτρα αυτά θα ενισχύσουν περαιτέρω τον ρόλο του ΜΣΠΑ στην προώθηση της απανθρακοποίησης πέραν των συνόρων της ΕΕ, η οποία θα υποστηριχθεί με δράσεις ενημέρωσης και τεχνική βοήθεια, όπως επιβεβαιώνεται στην έκθεση επανεξέτασης του ΜΣΠΑ που παρουσιάστηκε σήμερα.
Τα μέτρα που προτείνονται σήμερα:
Επέκταση σε κατάντη προϊόντα
Ο μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (ΜΣΠΑ) της ΕΕ στοχεύει επί του παρόντος σε βασικά υλικά όπως το αλουμίνιο, το τσιμέντο, η ηλεκτρική ενέργεια και ο χάλυβας. Από το 2028, οι εισαγωγείς θα καταβάλλουν τιμή ανθρακούχων εκπομπών για τις εκπομπές που συνδέονται με τα εν λόγω εμπορεύματα, προκειμένου να εξασφαλιστούν ισότιμοι όροι ανταγωνισμού για τα υλικά που παράγονται στην ΕΕ τα οποία υπάγονται στο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ΣΕΔΕ) της ΕΕ. Παρότι ο μηχανισμός αυτός παρέχει διασφαλίσεις κατά της διαρροής άνθρακα, αυξάνει το κόστος για τους παραγωγούς της ΕΕ που χρησιμοποιούν τα υλικά αυτά σε κατάντη προϊόντα, όπως τα πλυντήρια ρούχων. Η παραγωγή μπορεί να μετατοπιστεί σε χώρες με ασθενέστερες πολιτικές για το κλίμα ή τα εμπορεύματα της ΕΕ μπορεί να αντικατασταθούν από εισαγωγές υψηλών ανθρακούχων εκπομπών. Για την καταπολέμηση αυτού του φαινομένου, η Επιτροπή σχεδιάζει να επεκτείνει το πεδίο εφαρμογής του ΜΣΠΑ ώστε να συμπεριλάβει 180 προϊόντα έντασης χάλυβα και αλουμινίου, όπως μηχανήματα και συσκευές, διασφαλίζοντας ότι οι εκπομπές θα μειωθούν αντί να μετεγκατασταθούν. Η συντριπτική πλειονότητα (94 %) των εν λόγω κατάντη εμπορευμάτων είναι προϊόντα της βιομηχανικής αλυσίδας εφοδιασμού με υψηλή περιεκτικότητα (κατά μέσο όρο 79 %) σε χάλυβα και αλουμίνιο, τα οποία χρησιμοποιούνται σε βαρέα μηχανήματα και ειδικό εξοπλισμό, όπως σιδηρικά από κοινά μέταλλα, κύλινδροι, βιομηχανικά ψυγεία ή μηχανές για χύτευση. Τα είδη οικιακής χρήσης αντιπροσωπεύουν επίσης ένα μικρό ποσοστό (6 %) των σχετικών κατάντη εμπορευμάτων. Ένας ενωσιακός παραγωγός τέτοιων κατάντη προϊόντων μπορεί να αντιμετωπίσει αυξημένο κόστος για τα υλικά χάλυβα και αλουμινίου που χρησιμοποιούνται στη διαδικασία παραγωγής.
Πρόσθετα μέτρα κατά της καταστρατήγησης
Με βάση τα διδάγματα από τη μεταβατική περίοδο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενισχύει τις στρατηγικές για την καταπολέμηση των κινδύνων καταστρατήγησης που προσδιορίζονται στο «Σχέδιο δράσης για τον χάλυβα και τα μέταλλα» και στο πλαίσιο διαβουλεύσεων με συμφεροντούχους. Με την προώθηση της χρήσης μεταλλικών απορριμμάτων για τη μείωση των εκπομπών στα ενεργοβόρα προϊόντα, η Επιτροπή ενσωματώνει πλέον τα μεταλλικά απορρίμματα αλουμινίου και χάλυβα πριν από την κατανάλωση στους υπολογισμούς του ΜΣΠΑ. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται η δίκαιη τιμολόγηση των ανθρακούχων εκπομπών τόσο για τα εμπορεύματα που παράγονται στην ΕΕ όσο και για εκείνα που εισάγονται. Οι βασικές προτάσεις περιλαμβάνουν την ενίσχυση των απαιτήσεων υποβολής εκθέσεων για την καλύτερη ιχνηλασιμότητα των εμπορευμάτων που καλύπτονται από τον ΜΣΠΑ και την αντιμετώπιση των ψευδών δηλώσεων έντασης εκπομπών. Η Επιτροπή αποκτά την εξουσία να αντιμετωπίζει τεκμηριωμένες καταχρηστικές πρακτικές οι οποίες παρακάμπτουν τις οικονομικές ευθύνες που απορρέουν από τον ΜΣΠΑ, απαιτώντας πρόσθετα αποδεικτικά στοιχεία όταν οι πραγματικές τιμές είναι αναξιόπιστες και δεν τηρούνται οι τιμές της χώρας σε τέτοιες ειδικές περιπτώσεις.
Προσωρινό Ταμείο για την απανθρακοποίηση
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δρομολογήσει ταμείο για την προσωρινή στήριξη των ενωσιακών παραγωγών εμπορευμάτων που καλύπτονται από τον ΜΣΠΑ και τον μετριασμό των κινδύνων διαρροής άνθρακα. Το ταμείο αυτό επιδιώκει να αντιμετωπίσει την απώλεια ανταγωνιστικότητας σε αγορές τρίτων χωρών όπου τα εμπορεύματα της ΕΕ ενδέχεται να υποκατασταθούν από φθηνότερες εναλλακτικές υψηλότερης έντασης εκπομπών, γεγονός που ενδέχεται να αυξήσει τις παγκόσμιες εκπομπές. Το ταμείο θα επιστρέφει μέρος του κόστους άνθρακα του ΣΕΔΕ της ΕΕ για εμπορεύματα που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν κινδύνους διαρροής άνθρακα, και η στήριξη θα εξαρτάται από αποδεδειγμένες προσπάθειες απανθρακοποίησης. Η χρηματοδότηση θα προέρχεται από συνεισφορές των κρατών μελών, οι οποίες θα αντιπροσωπεύουν το 25 % των εσόδων από τις πωλήσεις πιστοποιητικών ΜΣΠΑ το 2026 και το 2027, ενώ το υπόλοιπο 75 % θα αποτελεί ίδιο πόρο της ΕΕ.
Έκθεση επανεξέτασης του ΜΣΠΑ
Η Επιτροπή δημοσίευσε επίσης έκθεση η οποία επανεξετάζει την εμπειρία από την εφαρμογή του ΜΣΠΑ κατά τη μεταβατική περίοδο από τον Οκτώβριο του 2023 έως το τέλος του 2025. Αξιολογεί τη συμβολή του ΜΣΠΑ στην αντιμετώπιση της διαρροής άνθρακα και στην προώθηση της παγκόσμιας τιμολόγησης των ανθρακούχων εκπομπών· εξετάζει επίσης τη διακυβέρνηση, τη διοίκηση και την επιβολή, καθώς και τη διεθνή διάσταση του ΜΣΠΑ. Τα πορίσματα αναδεικνύουν τον ΜΣΠΑ ως βασική κινητήρια δύναμη για την προώθηση της απανθρακοποίησης σε χώρες εκτός της ΕΕ, η οποία οφείλεται εν μέρει σε δράσεις ενημέρωσης και στην τεχνική βοήθεια που παρέχεται για τη διευκόλυνση της εφαρμογής. Η έκθεση παρουσιάζει επίσης τον χάρτη πορείας εφαρμογής και τα συνοδευτικά μέτρα που απαιτούνται για τη διασφάλιση ενός αποδοτικού και αποτελεσματικού οριστικού καθεστώτος από το 2026 και μετά.
Ιστορικό
Ο ΜΣΠΑ αποτελεί περιβαλλοντικό μέτρο καίριας σημασίας για την επίτευξη του κλιματικού στόχου της ΕΕ για κλιματική ουδετερότητα έως το 2050, που αναπτύχθηκε σύμφωνα με τις δεσμεύσεις στο πλαίσιο της συμφωνίας του Παρισιού. Ενώ το ΣΕΔΕ καθορίζει μια τιμή για την παραγωγή άνθρακα εντός της ΕΕ, ο ΜΣΠΑ επιβάλλει μια τιμή στους παραγωγούς που πωλούν τα εμπορεύματα εντός της Ευρώπης. Ο ΜΣΠΑ, ο οποίος δρομολογήθηκε κατά τη μεταβατική του φάση τον Οκτώβριο του 2023, κατέστησε δυνατή μια προβλέψιμη και αναλογική μετάβαση για τις επιχειρήσεις της ΕΕ και τρίτων χωρών. Μετά από δύο έτη μεταβατικής περιόδου, η χρηματοοικονομική προσαρμογή του ΜΣΠΑ θα εφαρμοστεί σταδιακά από την 1η Ιανουαρίου 2026. Αυτό θα αντικατοπτρίζει τη σταδιακή κατάργηση της δωρεάν κατανομής δικαιωμάτων στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ της ΕΕ, η οποία θα πραγματοποιηθεί έως το 2034.
0
-
Η Πρυτανεία του ΕΜΠ ενημερώνει υπογράφηκαν τέσσερις σημαντικές συμβάσεις έργων/μελετών στο πλαίσιο της Ανακοίνωσης Πρόθεσης Χρηματοδότησης «Εκσυγχρονισμός, ανακαινίσεις και αναβαθμίσεις κτηρίων και λοιπών υποδομών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου» (A/A 7539, ΚΩΔ Π62-3.8 7η 2024)» με ΑΔΑ: 65Γ646ΝΚΠΔ-9ΥΔ. Περισσότερα...
Πιο συγκεκριμένα:
Υπογράφτηκε η σύμβαση για την κατασκευή νέου δικτύου ύδρευσης στην Πολυτεχνειούπολη Ζωγράφου, ικανοποιώντας το διαχρονικό αίτημα της Πολυτεχνειακής κοινότητας για την τροφοδοσία της με νερό από την ΕΥΔΑΠ. Ο αρχικός εγκεκριμένος προϋπολογισμός του έργου ανήλθε στο ποσό των 2.300.000€. Υπογράφτηκε η σύμβαση για την αποκατάσταση δικτύων αγωγών ψύξης - θέρμανσης σε κτίρια της Πολυτεχνειούπολης Ζωγράφου, αρχικού προϋπολογισμού: 1.500.000€. Υπογράφτηκαν οι συμβάσεις εκπόνησης μελετών ανακαίνισης των κτιρίων «ΠΕΡΙΚΛΗ ΘΕΟΧΑΡΗ», στην Πολυτεχνειούπολη και «ΤΟΣΙΤΣΑ» (συμπεριλαμβανομένου του Μεγάλου Αμφιθεάτρου Χημικών (ΜΑΧ)) στο Ιστορικό Συγκρότημα. Ο αρχικός προϋπολογισμός των συμβάσεων των προς εκπόνηση μελετών ανήλθε στο ποσό των 1.100.000€.0
-
Η Διοικούσα Επιτροπή του ΤΕΕ, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 6 του Π.Δ. 723/1979 «Περί συστάσεως παρά τω Τ.Ε.Ε. μονίμου διαιτησίας», ανακοινώνει τη σύνταξη Καταλόγου Διαιτητών για τη διετία 2026 – 2027, σύμφωνα με τη σχετική της απόφαση (Αποφ.Α24/Σ39/2025, ΑΔΑ: Ρ0ΔΓ46Ψ842-ΡΩΒ) και τις δηλώσεις που υποβλήθηκαν, ο οποίος ισχύει από 1.1.2026 μέχρι 31.12.2027. Περισσότερα...
Η σύνταξη του καταλόγου ανακοινώνεται στο ημερήσιο newsletter του ΤΕΕ, ενώ ο πλήρης κατάλογος αναρτάται στην ιστοσελίδα του ΤΕΕ.
Μπορείτε να δείτε ή να κατεβάσετε από το παρακάτω link τον πλήρη Κατάλογο της Μόνιμης Διαιτησίας του ΤΕΕ για τη διετία 2026-2027 σε μορφή pdf.
https://web.tee.gr/wp-content/uploads/A24S392025.pdf
0
-
Τον «έκτο πυλώνα» των έργων ΣΔΙΤ αναμένεται να αποτελέσουν το επόμενο διάστημα τα έργα διαχείρισης αστικών λυμάτων, με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας να προετοιμάζει παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας, ικανές να καλύψουν συσσωρευμένες ανάγκες δεκαετιών και να απαντήσουν σε χρόνιες υστερήσεις κρίσιμων υποδομών. Αυτό κατέστησε σαφές ο Μανώλης Γραφάκος, Γενικός Γραμματέας Συντονισμού Διαχείρισης Αποβλήτων του ΥΠΕΝ, υπογραμμίζοντας ότι οι απαιτούμενες επενδύσεις στη χώρα για την επόμενη δεκαετία στον τομέα των αστικών λυμάτων υπερβαίνουν τα 6 δισ. ευρώ και δεν μπορούν να υλοποιηθούν αποσπασματικά ή με αργούς ρυθμούς. Περισσότερα...
Όπως ανέφερε, τα έργα διαχείρισης αστικών λυμάτων αποτελούν ενδεχομένως «τα πιο σοβαρά από όλα», καθώς η αδυναμία επαρκούς επεξεργασίας τους, ιδίως υπό συνθήκες αυξανόμενης τουριστικής δραστηριότητας και οικονομικής ανάπτυξης, δημιουργεί άμεσους περιβαλλοντικούς και υγειονομικούς κινδύνους.
«Αν στο 2025 δεν μπορείς να διαχειριστείς με επάρκεια δραστικά λύματα, καταλαβαίνετε όλοι πού καταλήγουν», σημείωσε χαρακτηριστικά, τονίζοντας ότι απαιτείται συγκέντρωση μεγάλων και κρίσιμων παρεμβάσεων, με αυξημένη –εφόσον χρειαστεί– δημόσια χρηματοδότηση, αλλά με σαφή ανταποδοτικότητα και έσοδα που καθιστούν τα έργα αυτά βιώσιμα.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο Γενικός Γραμματέας προανήγγειλε ότι το ΥΠΕΝ και η αρμόδια Γενική Γραμματεία θα αναλάβουν πρωτοβουλία για την παρουσίαση συγκεκριμένων προτεραιοτήτων στον τομέα των αστικών λυμάτων, ώστε να υπάρξει απτή πρόοδος και μετρήσιμα αποτελέσματα ήδη από τον επόμενο χρόνο, επιδιώκοντας να μεταφερθεί ο σχεδιασμός από το επίπεδο των διαπιστώσεων στην πράξη.
Η Ελλάδα έχει βρεθεί επανειλημμένα αντιμέτωπη με καταδικαστικές αποφάσεις για τη μη συμμόρφωσή της με την Οδηγία 91/271/ΕΟΚ για την επεξεργασία αστικών λυμάτων, καταγράφοντας μια μακρά ιστορία καθυστερήσεων. Η πρώτη καταδίκη ήρθε το 2007, ενώ τον Νοέμβριο του 2013 η χώρα παραπέμφθηκε εκ νέου στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το 2015 καταδικάστηκε για δεύτερη φορά, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ζητά την επιβολή εφάπαξ προστίμου ύψους 16 εκατ. ευρώ και ημερήσιας χρηματικής ποινής 35.000 ευρώ έως την πλήρη συμμόρφωση.
Το 2018, το ΔΕΕ επέβαλε τελικά στην Ελλάδα εφάπαξ πρόστιμο 5 εκατ. ευρώ και επιπλέον χρηματική ποινή 3,28 εκατ. ευρώ ανά εξάμηνο, επιβεβαιώνοντας ότι η χώρα είχε ήδη συμπληρώσει καθυστέρηση περίπου 20 ετών, καθώς οι σχετικές υποδομές όφειλαν να έχουν συμμορφωθεί το αργότερο έως τις 31 Δεκεμβρίου 1998.
Παρότι η συγκεκριμένη υπόθεση έκλεισε όταν διασφαλίστηκε η συλλογή και επεξεργασία λυμάτων στους επίμαχους οικισμούς, η εικόνα παραμένει προβληματική: σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, 153 οικισμοί εξακολουθούν να εμφανίζουν σοβαρές ελλείψεις συμμόρφωσης, με την Ελλάδα να καλείται να εξασφαλίσει συστήματα συλλογής λυμάτων και ισοδύναμο επίπεδο περιβαλλοντικής προστασίας όπου χρησιμοποιούνται μεμονωμένα συστήματα, ενώ σε 143 από αυτούς δεν παρέχεται ακόμη δευτεροβάθμια επεξεργασία και σε έναν οικισμό δεν εφαρμόζεται αυστηρότερη επεξεργασία σε ευαίσθητες περιοχές, γεγονός που καθιστά αναγκαία την κατασκευή νέων και την αναβάθμιση υφιστάμενων υποδομών.
Η αναθεωρημένη ευρωπαϊκή οδηγία για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων έρχεται να προστεθεί σε αυτό το ήδη βαρύ ιστορικό προσφυγών και καταδικαστικών αποφάσεων για τη χώρα, αυστηροποιώντας περαιτέρω το πλαίσιο συμμόρφωσης και περιορίζοντας τα περιθώρια νέων καθυστερήσεων. Σε αντίθεση με το προηγούμενο καθεστώς, που επικεντρωνόταν κυρίως στην κάλυψη βασικών υποχρεώσεων συλλογής και επεξεργασίας, η νέα οδηγία μετατοπίζει το βάρος στην ποιοτική αναβάθμιση των υποδομών και στη μετατροπή των λυμάτων σε ενεργό περιβαλλοντικό και ενεργειακό πόρο. Επεκτείνει τις υποχρεώσεις επεξεργασίας σε μικρότερους οικισμούς από 1.000 ισοδύναμους κατοίκους, αυξάνοντας σημαντικά τον αριθμό των δήμων που θα πρέπει να συμμορφωθούν, ενώ εισάγει δεσμευτικούς στόχους ενεργειακής ουδετερότητας του τομέα έως το 2040.
Παράλληλα, θέτει νέες απαιτήσεις για την ανάκτηση θρεπτικών συστατικών, τη βελτίωση της ποιότητας της ιλύος και την αντιμετώπιση μικρορύπων και μικροπλαστικών, καθιστώντας σαφές ότι για χώρες με ιστορικό καθυστερήσεων, όπως η Ελλάδα, η επόμενη φάση συμμόρφωσης δεν θα κριθεί μόνο στο αν υπάρχουν εγκαταστάσεις, αλλά στο πώς αυτές λειτουργούν και τι περιβαλλοντικό αποτύπωμα αφήνουν.
Τα έργα
Ο αγώνας για να απαλλαγεί η Ανατολική Αττική από τους βόθρους βρίσκεται σε εξέλιξη, με την ΕΥΔΑΠ να υλοποιεί ένα εκτεταμένο πρόγραμμα αποχέτευσης που φιλοδοξεί να καλύψει ένα από τα μεγαλύτερα διαχρονικά κενά βασικών υποδομών στην Αττική. Έως το 2029, περισσότερα από ένα εκατομμύριο άτομα αναμένεται να αποκτήσουν πρόσβαση σε οργανωμένο αποχετευτικό δίκτυο, σε μια περιοχή που, παρά τη ραγδαία οικιστική της ανάπτυξη, εξακολουθεί σε μεγάλο βαθμό να βασίζεται σε βόθρους, κατά παράβαση των ευρωπαϊκών υποχρεώσεων που ίσχυαν ήδη από το 2000 και το 2005 για οικισμούς άνω των 15.000 και 2.000 κατοίκων αντίστοιχα.
Η έλλειψη αποχετευτικού δικτύου έχει επιβαρύνει το περιβάλλον και την καθημερινότητα των κατοίκων, με παράνομες συνδέσεις σε αγωγούς ομβρίων, υπερχειλίσεις βόθρων και σημαντικό οικονομικό κόστος για τα νοικοκυριά, ενώ δεν είναι τυχαίο ότι από το 2015 το Δικαστήριο της ΕΕ έχει επιβάλει πρόστιμα στην Ελλάδα για τη μη συμμόρφωση στους οικισμούς Αρτέμιδας, Κορωπίου, Ραφήνας και Νέας Μάκρης.
Στο επίκεντρο του επενδυτικού προγράμματος της ΕΥΔΑΠ, συνολικού ύψους 2,1 δισ. ευρώ, βρίσκεται η Ανατολική Αττική, με έργα προϋπολογισμού περίπου 1 δισ. ευρώ σε οκτώ δήμους, μεταξύ των οποίων Ραφήνα–Πικέρμι, Σπάτα–Αρτέμιδα, Μαραθώνας και Παλλήνη. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει την κατασκευή 307 χιλιομέτρων αγωγών, περισσότερες από 10.000 εξωτερικές διακλαδώσεις και ειδικά τεχνικά έργα για τη σύνδεση με τα Κέντρα Επεξεργασίας Λυμάτων.
Την ίδια ώρα, καθυστερήσεις καταγράφονται στο έργο αποχέτευσης που αφορά Γέρακα, Ανθούσα και τμήμα της Παλλήνης, το οποίο προβλέπει τη μεταφορά των λυμάτων απευθείας στην Ψυττάλεια, χωρίς την κατασκευή νέου ΚΕΛ. Η λύση αυτή έχει επιλεγεί ώστε να καλυφθούν ταχύτερα οι ανάγκες των περιοχών και με μικρότερη περιβαλλοντική επιβάρυνση, ωστόσο, σύμφωνα με πηγές, η πρόοδος του έργου δεν κινείται με τον ρυθμό που θα επιθυμούσε η ΕΥΔΑΠ.
Τον ρόλο που θα μπορούσε να διαδραματίσει η «νέα Ψυττάλεια» στη διαχείριση της λειψυδρίας και, ευρύτερα, στη βελτιστοποίηση της διαχείρισης υδάτων και λυμάτων στο Λεκανοπέδιο έθεσε στο επίκεντρο της συζήτησης ο Διευθύνων Σύμβουλος της ΕΥΔΑΠ, Χάρης Σαχίνης, μιλώντας στο 2ο συνέδριο Redefining the Future Horizons του ΤΜΕΔΕ. Όπως σημείωσε, σε μια περίοδο αυξημένων πιέσεων στα υδατικά αποθέματα, η αξιοποίηση των επεξεργασμένων λυμάτων μπορεί να αποτελέσει συμπληρωματικό εργαλείο, όχι άμεση λύση, αλλά μέρος μιας πιο ορθολογικής και κυκλικής προσέγγισης.
Το Κέντρο Επεξεργασίας Λυμάτων Ψυττάλειας, που λειτουργεί από το 1994 και σήμερα βρίσκεται σε πλήρη ανάπτυξη, επεξεργάζεται κατά μέσο όρο περίπου 730.000 κυβικά μέτρα λυμάτων ημερησίως, καλύπτοντας πληθυσμό έως 5,6 εκατ. κατοίκων. Ο επικεφαλής της ΕΥΔΑΠ υπενθύμισε ότι ετησίως περίπου 300 εκατ. κυβικά μέτρα νερού καταλήγουν στη θάλασσα, όταν το υδατικό «κενό» της Αττικής εκτιμάται στα 250 εκατ. κυβικά μέτρα, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο, με πρόσθετες επεξεργασίες και υποδομές, ένα μέρος αυτών των ποσοτήτων να μπορούσε να αξιοποιηθεί για χρήσεις όπως άρδευση ή βιομηχανικό νερό. Έσπευσε, ωστόσο, να επισημάνει ότι κρίσιμος παράγοντας παραμένει το κόστος μεταφοράς και οι απαιτούμενες υποδομές, καθιστώντας σαφές ότι πρόκειται για λύσεις μεσο-μακροπρόθεσμου χαρακτήρα.
Στο πλαίσιο αυτό, ο κ. Σαχίνης αναφέρθηκε στο έργο «Ψυττάλεια 3.0», το οποίο προβλέπει την εισαγωγή τεταρτοβάθμιας επεξεργασίας και την εκπόνηση ενός συνολικού master plan για την κάλυψη αναγκών βιομηχανικού και αρδευτικού νερού μέσω επαναχρησιμοποίησης. Παράλληλα, στόχος είναι η μετατροπή της Ψυττάλειας σε εγκατάσταση ενεργειακά ουδέτερη, τόσο ως προς την κατανάλωση ενέργειας όσο και ως προς τις εκπομπές, με σχετικό διαγωνισμό να αναμένεται να τεθεί προσεχώς προς συζήτηση στο Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΥΔΑΠ.
Ο νέος αυτός επενδυτικός κύκλος περιλαμβάνει παρεμβάσεις για την περαιτέρω ενεργειακή αξιοποίηση της ιλύος και των παραγόμενων προϊόντων επεξεργασίας, όπως βιοαέριο και βιομεθάνιο, την ανάκτηση θρεπτικών συστατικών όπως ο φώσφορος, την παραγωγή ανακτημένου νερού, καθώς και έργα ενεργειακής βελτιστοποίησης μέσω φωτοβολταϊκών και άλλων τεχνολογιών. Κομβικό στοιχείο αποτελεί, επίσης, η πλήρης εναρμόνιση με τη νέα, αυστηρότερη ευρωπαϊκή οδηγία για την επεξεργασία αστικών λυμάτων.
0
-
Είναι γεγονός ότι η οικονομική κρίση που πέρασε η χώρα έπληξε τον κλάδο της οικοδομής. Πολλά κτίρια έμειναν ημιτελή γιατί οι ιδιοκτήτες αδυνατούσαν να ολοκληρώσουν την οικοδομή τους καθώς η οικοδομική άδεια που εξέδωσαν από την Πολεοδομία έληξε. Περισσότερα...
Επίσης χιλιάδες οικοδομικές άδειες οι οποίες εκδόθηκαν κυρίως τη δεκαετία του ‘90 έχουν ήδη λήξει. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, πολλοί από αυτούς τους ιδιοκτήτες που δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα να ολοκληρώσουν τις εργασίες κατασκευής, να μην μπορούν να προβούν σήμερα στην αποπεράτωση των εργασιών των κτιρίων τους με τις άδειες αυτές.
Τα τρία τελευταία χρόνια υπάρχει έντονο ενδιαφέρον από τους ιδιοκτήτες για την αποπεράτωση αυτών των κτιρίων προκειμένου να τα αξιοποιήσουν. Όμως η ολοκλήρωση ημιτελών κατασκευών είναι μια περίπλοκη διαδικασία τόσο ως προς την αδειοδότησή της όσο και προς την υλοποίηση της, διότι διέπετε από αυστηρά πολεοδομικές διατάξεις, που αν δεν τηρηθούν μπορεί να καταστεί μια οικοδομή ακόμα και αυθαίρετη.
Γι’ αυτό το λόγω οι πολίτες που επιθυμούν να συνεχίσουν τις οικοδομικές εργασίες σε ένα ακίνητο θα πρέπει να απευθύνονται στον μηχανικό που θα αναλάβει την διαδικασία της νόμιμης επαναλειτουργίας του εργοταξίου. Πρόσφατα ψηφίστηκε στη Βουλή νομοθετική ρύθμιση (ΦΕΚ Τεύχος Α’ 231/12.12.2025) με την οποία παρατείνεται για δύο (2) έτη – έως την 31η Δεκεμβρίου 2027 – η ισχύς όλων των οικοδομικών αδειών που έληγαν στις 31 Δεκεμβρίου 2025.
Επίσης δίνονται παρατάσεις για ένα ή και δύο έτη, για διάφορες κατηγορίες οικοδομικών αδειών όπως η ισχύς αδειών για κτίρια των οποίων έχει ολοκληρωθεί ο φέρων οργανισμός τους προκειμένου να τελειώσουν οι όψεις ή και η στέγη.
Αφορά άδειες που εκδόθηκαν με τις διατάξεις του νόμου 2831/2000 (άρθρο 26) για τον εκσυγχρονισμό κτιρίων ή την επέκτασή τους με όρους δόμησης που ίσχυαν κατά το χρόνο έγκρισης της παρέκκλισης, αλλά και παλαιότερων αδειών και αναθεωρήσεων οι οποίες είχαν εκδοθεί έως και τον Μάρτιο του 2012 ή έως το 2017 βάσει παλαιότερων διαταγμάτων και νόμων κλπ.
-Τι ισχύει σήμερα για την αποπεράτωση ημιτελών κτιρίων;
– Παράταση ισχύος οικοδομικής άδεις «επ’ αόριστον», εφόσον μέχρι τη λήξη της ισχύος της άδειας ή της πράξης αναθεώρησής της έχουν περατωθεί ο φέρων οργανισμός, οι όψεις του κτιρίου και η στέγη του κτιρίου, όπου αυτή είναι υποχρεωτική και εφόσον ο ιδιοκτήτης και ο επιβλέπων μηχανικός του έργου υποβάλουν υπογεγραμμένο χρονοδιάγραμμα προόδου της εκτέλεσης του έργου στην αρμόδια ΥΔΟΜ (Πολεοδομία).
– Επανεκκίνηση οικοδομής με γνωστοποίηση. Αφορά οικοδομή ημιτελή στην οποία για να συνεχιστούν οι εργασίες οποιασδήποτε φάσης ο ιδιοκτήτης ο ιδιοκτήτης υποχρεούται να ενημερώσει εγγράφως την Πολεοδομία πριν από οποιαδήποτε έναρξη ή συνέχιση των εργασιών.
– Εκτέλεση πρόσθετων εργασιών με γνωστοποίηση. Αφορά κτίριο που η οικοδομική του άδεια βρίσκεται σε ισχύ και θέλει ο ιδιοκτήτης να προβεί στην εκτέλεση πρόσθετων εργασιών ή προσθήκης, που δεν συμπεριλαμβάνονται στην οικοδομική άδεια. Σε αυτήν την περίπτωση η δήλωση γνωστοποίησης υποβάλλεται ηλεκτρονικά και καταχωρίζεται στον ηλεκτρονικό φάκελο της άδειας πριν από την έναρξη των εργασιών αυτών. Στη γνωστοποίηση αναφέρονται όλες οι πρόσθετες εργασίες που θα εκτελεστούν και εντός διαστήματος δυο 2 μηνών, υποβάλλεται πλήρης συμπληρωματική μελέτη.
Σε κάθε περίπτωση, η μελέτη αυτή πρέπει να κατατίθεται πριν από την ημερομηνία αυτοψίας από τον ελεγκτή μηχανικό που προβλέπεται από τη διαδικασία ελέγχου εφαρμογής οικοδομικών αδειών, σύμφωνα με το νέο πολεοδομικό νόμο. Αν δεν υποβληθεί εγκαίρως η γνωστοποίηση εκτέλεσης πρόσθετων εργασιών, οι πρόσθετες αυτές εργασίες καταγράφονται ως αυθαίρετες ή ως πολεοδομικές παραβάσεις, ανάλογα με την κατηγορία στην οποία υπάγονται, και επιβάλλεται διακοπή οικοδομικών εργασιών.
– Ποια είναι η ισχύ των οικοδομικών αδειών;
Ανάλογα με την κατηγορία ισχύουν τα εξής:
Η προ έγκριση οικοδομικής άδειας Η προέγκριση οικοδομικής άδειας ισχύει συνήθως για 1-2 χρόνια και εντός αυτού του διαστήματος πρέπει να υποβληθεί η πλήρης αίτηση για την έκδοση της οικοδομικής άδειας, αλλιώς μπορεί να ακυρωθεί. Εάν υπάρξουν αλλαγές στα εγκεκριμένα στοιχεία, μπορεί να γίνει αναθεώρηση μέσα στο χρόνο ισχύος της. Η οικοδομική άδεια κτιρίου ισχύει για τέσσερα (4) έτη από τη χορήγησή της. Ειδικά για μεγάλα κτίρια με συνολική επιφάνεια μεγαλύτερη των πέντε χιλιάδων (5.000) τετραγωνικών μέτρων ισχύει για έξι (6) έτη. Οι άδειες κατεδαφίσεων, εκσκαφών, επιχώσεων, διαμορφώσεων και κοπής δέντρων ισχύουν για ένα (1) έτος από τη χορήγησή τους. Οι άδειες νομιμοποίησης αυθαίρετων κατασκευών, τους οποίες δεν προβλέπεται η εκτέλεση οικοδομικών εργασιών τους, ισχύουν χωρίς χρονικό περιορισμό. Η άδεια Εργασιών Μικρής Κλίμακας, ισχύει για ένα (1) έτος από τη χορήγησή της -Πότε η οικοδομική άδεια αναθεωρείται ως προς την ισχύ της, μετά τη λήξη της;
α) για τέσσερα (4) έτη από την ημερομηνία λήξης της και σύμφωνα με τις διατάξεις που ισχύουν κατά το χρόνο έκδοσης της πράξης αναθεώρησης, αν μέχρι τη λήξη της ισχύος της άδειας δεν έχει περατωθεί ο φέρων οργανισμός του κτιρίου
β) για τέσσερα (4) έτη από την ημερομηνία λήξης της και σύμφωνα με τις διατάξεις που ίσχυαν κατά το χρόνο έκδοσής της, αν μέχρι τη λήξη της ισχύος της άδειας έχει περατωθεί ο φέρων οργανισμός του κτιρίου.
γ) Οι εγκρίσεις εργασιών μικρής κλίμακας κατά ένα (1) έτος.
-Μέχρι πότε οι ιδιοκτήτες οφείλουν να αποπερατώνουν τις όψεις του κτιρίου;
α) εντός (4) τεσσάρων ετών από την υλοποίηση του φέροντος οργανισμού, που αποδεικνύεται από το πόρισμα του ελεγκτή δόμησης σε κατασκευές οι οποίες βρίσκονται σε κέντρα πόλεων, σε παραδοσιακά τμήματα πόλεων, σε παραδοσιακούς οικισμούς, σε περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, σε αρχαιολογικούς χώρους, καθώς και σε ιστορικούς τόπους.
β) εντός έξι (6) ετών από την υλοποίηση του φέροντος οργανισμού που αποδεικνύεται από το πόρισμα του ελεγκτή δόμησης σε κατασκευές, οι οποίες βρίσκονται σε όλες τις άλλες περιοχές.
–Τι γίνεται όταν οι ιδιοκτήτες αδυνατούν να ολοκληρώσουν τις εργασίες;
Σε περίπτωση αδυναμίας αποπεράτωσης των όψεων, οι ιδιοκτήτες οφείλουν να ενημερώσουν εγγράφως την Πολεοδομία και να υποβάλουν σχετική μελέτη στο Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής, για τις κατασκευές που πρέπει να γίνουν ώστε να καλυφτεί το κτίριο. Η μελέτη περιλαμβάνει τεχνική έκθεση με περιγραφή κατασκευών, συνοδευόμενη από ενδεικτικές όψεις.
Οι κατασκευές αυτές επιτρέπεται να είναι από όποιο υλικό συνάδει κατά περίπτωση, όπως ξύλινα πάνελ, επιφάνειες από διάτρητη λαμαρίνα, σύνθετες κατασκευές με ορθοστάτες και πλήρωση των κενών με ξύλο, καραβόπανο ή όποιο άλλο υλικό κρίνει το Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής ότι:
α) είναι εναρμονισμένη αισθητικά με το περιβάλλον
β) αναβαθμίζει αισθητικά τον περιβάλλοντα χώρο,
γ) έχει κατασκευαστική δομή τέτοια που να εξασφαλίζεται η ασφάλεια των πολιτών.
Όλες οι παραπάνω κατασκευές μετά την υποβολή της μελέτης πρέπει να εκτελεστούν εντός προβλεπόμενου χρονικού ορίου, ώστε να καλυφθούν οι όψεις του κτιρίου.
–Τι γίνεται όταν ο ιδιοκτήτης αδιαφορεί και αφήνει σε δημόσια θέα ημιτελές το κτίσμα του;
Σε περίπτωση μη υποβολής μελέτης ή μη υλοποίησης αυτής από τον ιδιοκτήτη, επιβάλλεται ετήσιο πρόστιμο διατήρησης, το ύψος του οποίου, η διαδικασία επιβολής και κάθε άλλο θέμα σχετικό καθορίζονται με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Της ΓΡΑΜΜΑΤΗΣ ΜΠΑΚΛΑΤΣΗ, τοπογράφου – πολεοδόμου μηχανικού, [email protected]
2
-
Υπεγράφη από τον Υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και τον Υπουργό και τον Υφυπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας η Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΚΥΑ) για το Πρόγραμμα «Απόλλων». Περισσότερα...
Με την υπογραφή της εν λόγω ΚΥΑ, τηρείται η δέσμευση του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για επανασχεδιασμό και επανεκκίνηση του προγράμματος «Απόλλων», με γνώμονα τη μείωση του ενεργειακού κόστους για τα ευάλωτα νοικοκυριά, μέσω της αξιοποίησης της πράσινης ενέργειας, με τρόπο που αποφέρει άμεσο όφελος σε όλους τους δικαιούχους του Κοινωνικού Οικιακού Τιμολογίου Α’. Ταυτόχρονα, υλοποιείται το πρώτο από τα δύο σκέλη του προγράμματος Απόλλων, με διευρυμένη -μάλιστα- περίμετρο δικαιούχων του προγράμματος από την αρχική εκδοχή του, στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Θα ακολουθήσει σχετική Κοινή Υπουργική Απόφαση για την επέκταση του «Απόλλων» (δεύτερο σκέλος) στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης Α’ και Β’ βαθμού, στους Τοπικούς και Γενικούς Οργανισμούς Εγγείων Βελτιώσεων και στις Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης και των διαδόχων τους.
Επιπροσθέτως, το πρόγραμμα προβλέπει την υλοποίηση ειδικών κατά τεχνολογία μειοδοτικών ανταγωνιστικών διαδικασιών για τη χορήγηση λειτουργικής ενίσχυσης σε:
Αιολικούς σταθμούς συνολικής ισχύος 400 MW, και Φωτοβολταϊκούς σταθμούς με ενσωματωμένη μονάδα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας συνολικής ισχύος 200 MW, Οι ανταγωνιστικές διαδικασίες θα διενεργηθούν από τη ΡΑΑΕΥ το αμέσως επόμενο διάστημα. Η ΚΥΑ καθορίζει, μεταξύ άλλων το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης κάθε ανταγωνιστικής διαδικασίας, το οποίο έχει ως εξής:
Οι φωτοβολταϊκοί σταθμοί με μπαταρία πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί έως 31 Δεκεμβρίου 2027. Οι αιολικοί σταθμοί πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί έως 30 Σεπτεμβρίου 2028. Σημειώνεται ότι κανένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο δεν μπορεί να επιλεγεί για ποσοστό άνω του 25% της δημοπρατούμενης ισχύος, με στόχο την ενίσχυση του ανταγωνισμού.
Όπως προβλέπεται στη σχετική ΚΥΑ, βασική προϋπόθεση συμμετοχής στις ανταγωνιστικές διαδικασίες είναι τα έργα να θεωρούνται ώριμα, δηλαδή να διαθέτουν Οριστική Προσφορά Σύνδεσης.
Στον διαγωνισμό μπορούν να συμμετέχουν και φωτοβολταϊκοί σταθμοί χωρίς μπαταρία, υπό την προϋπόθεση ότι, εφόσον επιλεγούν, θα τροποποιήσουν τις άδειές τους για την προσθήκη μονάδας αποθήκευσης.
0
-
Ο νέος σταθμός του μετρό στο Κολοσσαίο της Ρώμης άνοιξε τις πύλες του την Τρίτη 16 Δεκεμβρίου, αποκαλύπτοντας στο κοινό αρχαιολογικούς θησαυρούς οι οποίοι ήρθαν στο φως κατά τη διάρκεια των έντεκα ετών κατασκευής του, όπως αναφέρεται και στο δημοσίευμα του Reuters. Περισσότερα...
Ο σταθμός φιλοδοξεί να εξυπηρετεί τόσο τους τουρίστες όσο και τους μόνιμους κατοίκους, συμβάλλοντας στη μείωση της κυκλοφοριακής συμφόρησης σε μία από τις πιο επιβαρυμένες περιοχές της πόλης, ενώ παράλληλα εκθέτει ευρήματα που φωτίζουν τον πλούσιο ιστορικό παρελθόν της Ρώμης.
Η γραμμή C του μετρό, προϋπολογισμού πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ, κατασκευάζεται εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες, έχοντας καθυστερήσει να παραδοθεί λόγω γραφειοκρατικών εμποδίων, χρηματοδοτικών προβλημάτων και, κυρίως, των εκτεταμένων αρχαιολογικών ανασκαφών που απαιτούνται, καθώς κατά τη διάρκεια των υπόγειων έργων βρέθηκαν αρχαιολογικά ευρήματα της αυτοκρατορικής ρωμαϊκής και μεσαιωνικής περιόδου.
Το συνολικό κόστος των 31 σταθμών της γραμμής — εκ των οποίων οι περισσότεροι βρίσκονται ήδη σε λειτουργία — αναμένεται να φτάσει περίπου τα 7 δισ. ευρώ, με την ολοκλήρωση του έργου να τοποθετείται χρονικά στο 2035, σύμφωνα με το γραφείο Τύπου της εταιρείας που έχει αναλάβει την υλοποίησή του.
Σύμφωνα με το artnet, τα ευρήματα που εκτίθενται περιλαμβάνουν κεραμικά θραύσματα και αγάλματα, λυχνάρια ελαίου και λίθινα αγγεία, καρφίτσες μαλλιών και μαχαίρια. Παράλληλα, οι αρχαιολόγοι εντόπισαν συνολικά 28 αρχαία πηγάδια στο εργοτάξιο, το οποίο συνδέεται με τον παλαιό σταθμό του Κολοσσαίου ο οποίος είχε εγκαινιαστεί το 1955. Ο δήμαρχος της Ρώμης, Ρομπέρτο Γκουαλτιέρι, παρών στην τελετή εγκαινίων, εξήρε τον τρόπο με τον οποίο «πολύπλοκα έργα μηχανικής μπορούν να συνυπάρξουν με την εξαιρετική ιστορική διαστρωμάτωση» της πόλης.
Καθώς η γραμμή του μετρό συνεχίζει πέρα από το Κολοσσαίο, θα διέρχεται κάτω από ορισμένα από τα σημαντικότερα μνημεία παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς — όπως η Στήλη του Τραϊανού και η Βασιλική του Μαξεντίου και του Κωνσταντίνου, το μεγαλύτερο κτίριο της Ρωμαϊκής Αγοράς — καθώς και κάτω από αναγεννησιακά παλάτια, εκκλησίες και το Βατικανό.
Το άνοιγμα του σταθμού στο Κολοσσαίο συνέπεσε με τα εγκαίνια ενός ακόμη σταθμού, στην Porta Metronia, μόλις μία στάση μακριά. Στην Porta Metronia, όπως δήλωσε στο ΑΡ η επιστημονική διευθύντρια της ανασκαφής, Simona Moretta, αποκαλύφθηκε ένας στρατώνας μήκους σχεδόν 80 μέτρων, ο οποίος χρονολογείται στις αρχές του 2ου αιώνα μ.Χ. Η ομάδα έφερε επίσης στο φως μία κατοικία διακοσμημένη με τοιχογραφίες και ψηφιδωτά, ενώ ο δήμος σκοπεύει να δημιουργήσει μελλοντικά ένα ειδικό μουσείο εντός του σταθμού προκειμένου να στεγαστούν τα νέα ευρήματα.
Ο υπεύθυνος του έργου, Marco Cervone, υπογράμμισε τις εξαιρετικές δυσκολίες που συνεπάγεται η κατασκευή μετρό κάτω από τη Ρώμη, επισημαίνοντας ότι πάνω από το έδαφος υψώνονται μνημεία, ενώ κάτω από αυτό κρύβονται εύθραυστοι αρχαιολογικοί θησαυροί. Ένα ακόμη σοβαρό εμπόδιο, όπως ανέφερε, ήταν «η μεγάλη ποσότητα υπόγειων υδάτων» πάνω από τη χάραξη της νέας γραμμής. Λόγω της ευαισθησίας του εδάφους, σε ορισμένα σημεία οι ανασκαφές πραγματοποιήθηκαν ακόμη και με το χέρι.
«Για να μπορέσουμε να εργαστούμε σε αυτή την ιδιαίτερα ευαίσθητη αρχαιολογική ζώνη, εφαρμόσαμε τεχνικές όπως η κατάψυξη του εδάφους για τη σταθεροποίησή του, καθώς και τσιμεντένιους τοίχους οι οποίοι κατασκευάστηκαν κάθετα στους περιμετρικούς τοίχους και κατεδαφίζονται σταδιακά όσο προχωρά η εκσκαφή», ανέφερε ο Cervone σε δημοσιογράφους.
Η Ρώμη, όπως αναφέρεται και στο artnet, συνεχίζει με επιμονή το δύσκολο έργο της συνύπαρξης σύγχρονων υποδομών και αρχαιολογικής κληρονομιάς. Για την ακρίβεια, η πόλη σχεδιάζει να εγκαινιάσει έναν ακόμη σταθμό κοντά στο ιστορικό της κέντρο, στην Πιάτσα Βενέτσια, το 2033, καθώς και έναν επιπλέον σταθμό κοντά στη Βασιλική του Αγίου Πέτρου στο Βατικανό.
Όταν ολοκληρωθεί, η γραμμή C θα έχει συνολικό μήκος 29 χιλιομέτρων, εκ των οποίων τα 20 χιλιόμετρα θα είναι υπόγεια, και θα μπορεί να εξυπηρετεί έως και 800.000 επιβάτες ημερησίως.
https://www.huffingtonpost.gr/culture/romi-o-neos-stathmos-metro-tou-kolossaiou-apokalyptei-anektimitous-archaiologikous-thisavrous/
1
-
Ο Τουνέλ Τσιανσαν Σενγκλί, ο μεγαλύτερος υπόγειος δρόμος ταχείας κυκλοφορίας στον κόσμο, αποτελεί μια από τις πιο εντυπωσιακές κατασκευές των τελευταίων ετών. Περισσότερα...
Το έργο αυτό, που βρίσκεται στην αυτόνομη Βρίσκεται στα όρη Τιενσάν (Tianshan) στην Αυτόνομη Περιφέρεια Σιντζιάνγκ (Xinjiang) στη βορειοδυτική Κίνα, είναι μια τεχνική πρόκληση λόγω των δύσκολων γεωλογικών και κλιματικών συνθηκών στην περιοχή της οροσειράς Tianshan.
Το τουνέλ, μήκους 22,13 χιλιομέτρων, συνδέει την πόλη Urumqi με την πόλη Korla, στην περιοχή Bayingolin, μειώνοντας το χρόνο ταξιδιού διαμέσου αυτής της ορεινής περιοχής σε περίπου 20 λεπτά. Οι καινοτομίες που αναπτύχθηκαν κατά την κατασκευή του είναι εξαιρετικές και αναμένεται να αποτελέσουν πρότυπο για μελλοντικά έργα ανάλογης κλίμακας σε δύσκολες συνθήκες.
Κατασκευή σε μεγάλο υψόμετρο
Ένα από τα πιο δύσκολα ζητήματα κατά την κατασκευή του Τουνέλ Τσιανσαν Σενγκλί ήταν οι εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες και οι συνθήκες υψηλού υψομέτρου. Το έργο εκτελέστηκε σε μια περιοχή με υψόμετρο που φτάνει τα 3.000 μέτρα και πολύ κρύο κλίμα, που μπορεί να φτάνει τους -30°C το χειμώνα. Η κατασκευή του τυπικού υπόγειου δρόμου απαιτούσε ειδικά υλικά και τεχνικές, προκειμένου να διασφαλιστεί η ανθεκτικότητα του τουνέλ και η ασφάλεια των εργαζομένων.
Για να ξεπεραστούν αυτές οι δυσκολίες, χρησιμοποιήθηκαν τεχνολογίες θερμομόνωσης και ειδικά συστήματα για την αναγνώριση και διαχείριση του κρύου, ενώ επιλέχθηκαν υλικά ανθεκτικά σε ακραίες συνθήκες, όπως ειδικά κονιάματα και επενδύσεις με θερμική αντίσταση.
Τεχνολογία πολλαπλών Συστήματων Προώθησης και Υποστήριξης
Ο Τουνέλ Σενγκλί, λόγω του μεγάλου μήκους και του ιδιαίτερα δύσκολου γεωλογικού εδάφους, απαιτούσε καινοτόμες τεχνικές εξόρυξης και υποστήριξης. Χρησιμοποιήθηκαν προηγμένα συστήματα εξόρυξης τούνελ (TBM - Tunnel Boring Machines) για την αποτελεσματική διάνοιξη της υπόγειας διαδρομής. Αυτές οι μηχανές είναι ικανές να αντιμετωπίσουν σκληρά βραχώδη στρώματα, και για πρώτη φορά στον κόσμο ενσωματώθηκαν σε συνδυασμό με αυτόματα συστήματα παρακολούθησης και ελέγχου της διαδικασίας διάνοιξης, επιτρέποντας τη συνεχή προσαρμογή στις μεταβαλλόμενες γεωλογικές συνθήκες.
Επιπλέον, χρησιμοποιήθηκαν νέες μέθοδοι υποστήριξης του τοίχου του τούνελ με υπερσύγχρονα υλικά ενίσχυσης, όπως σύνθετα υλικά από ίνες άνθρακα, για την αύξηση της αντοχής και τη μείωση του χρόνου συντήρησης.
Ελέγχος ροής νερών
Ένα άλλο σημαντικό θέμα κατά την κατασκευή του Τουνέλ Τσιανσαν Σενγκλί ήταν η ύπαρξη υπόγειων υδάτων που μπορούσαν να δημιουργήσουν επικίνδυνες καταστάσεις πλημμύρας. Οι μηχανικοί χρησιμοποίησαν προηγμένα συστήματα παρακολούθησης της υγρασίας και της ροής των υπόγειων νερών, που βασίζονται σε αισθητήρες και τεχνολογίες Big Data. Οι πληροφορίες αυτές μεταδίδονταν σε πραγματικό χρόνο στα κέντρα ελέγχου για την έγκαιρη πρόβλεψη και αποτροπή πλημμυρών ή άλλων καταστροφικών φαινομένων.
Οι τεχνικές αυτές περιλάμβαναν την ενίσχυση του τούνελ με ειδικά φράγματα για την αποτροπή διαρροών και την κατασκευή υποδομών για την αποστράγγιση των υδάτων, οι οποίες επιτρέπει στον τουνέλ να παραμείνει στεγνός και ασφαλής για τα οχήματα.
Διαχείριση κυκλοφορίας
Η κατασκευή του Τουνέλ Σενγκλί συνδυάζεται με καινοτόμα συστήματα διαχείρισης της κυκλοφορίας. Οι σύγχρονοι αισθητήρες και οι τεχνολογίες παρακολούθησης μέσω δορυφόρων επιτρέπουν την αποδοτική διαχείριση της κυκλοφορίας μέσα στο τούνελ, διασφαλίζοντας τη ροή της κυκλοφορίας και την αποφυγή συγκρούσεων. Το σύστημα παρέχει και ζωντανές αναφορές για την κατάσταση του δρόμου, ενώ εξασφαλίζει την ασφάλεια με την εφαρμογή προηγμένων συστημάτων εξαερισμού και φωτισμού.
0
-
Ένα σημαντικό βήμα στην ανάδειξη της ιστορικής διαχρονίας και της πολιτιστικής ταυτότητας της Θεσσαλονίκης σηματοδοτεί η προκήρυξη του αρχιτεκτονικού διαγωνισμού ιδεών για το εμβληματικό έργο της «Ενοποίησης και Ανάδειξης Μνημείων της Θεσσαλονίκης». Περισσότερα...
Ο διαγωνισμός που προκηρύχθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2025, αποτελεί κοινή πρωτοβουλία του Υπουργείου Πολιτισμού, του Δήμου Θεσσαλονίκης και της Ανάπλασης Δημοσίων Χώρων Α.Ε., με στόχο τη διαμόρφωση ενός σύγχρονου, συνεκτικού και προσβάσιμου πλέγματος μνημείων, που θα αναδεικνύει τη μοναδική ιστορική διαστρωμάτωση της πόλης.
Η Υπουργός Πολιτισμού δήλωσε σχετικά: «Η προκήρυξη του αρχιτεκτονικού διαγωνισμού για την “Ενοποίηση και Ανάδειξη Μνημείων της Θεσσαλονίκης” αποτελεί ώριμο αλλά και καθοριστικό βήμα για την πόλη. Πρόκειται για ένα έργο το οποίο απασχολεί το Υπουργείο Πολιτισμού, τον Δήμο Θεσσαλονίκης και τους αρμόδιους φορείς, περισσότερα από 25 χρόνια. Τώρα, εισέρχεται στη φάση της δημιουργικής σύνθεσης. Η Θεσσαλονίκη διαθέτει ένα μοναδικό και πολυεπίπεδο πολιτιστικό απόθεμα — από ελληνιστικά και ρωμαϊκά κατάλοιπα έως τα βυζαντινά, οθωμανικά, εβραϊκά και νεότερα μνημεία — γεγονός που καθιστά αναγκαία μια απολύτως προσαρμοσμένη προσέγγιση. Σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να εφαρμοστεί εδώ η μεθοδολογία που ακολουθήθηκε στην Αθήνα, καθώς τα μνημεία της Θεσσαλονίκης είναι πυκνά και ενταγμένα στον ενεργό αστικό ιστό. Η διαμόρφωση ενός ενιαίου, λειτουργικού και αισθητικά αναβαθμισμένου πλέγματος μνημείων, το οποίο θα ενσωματώνεται αρμονικά στη σύγχρονη ζωή της πόλης, βελτιώνοντας την προσβασιμότητα και την καθημερινή εμπειρία κατοίκων και επισκεπτών, είναι ο στόχος του έργου. Ο πολιτισμός δεν αποτελεί μόνο στοιχείο ταυτότητας και προβολής, αλλά βασικό παράγοντα κοινωνικής συνοχής και ποιοτικής αναβάθμισης του δημόσιου χώρου. Η επιλογή της διαδικασίας του αρχιτεκτονικού διαγωνισμού διασφαλίζει την επιστημονική πληρότητα, την ποιότητα των προτάσεων και τη μέγιστη δυνατή συναίνεση, ώστε η Θεσσαλονίκη να αποκτήσει συνεκτικό και σύγχρονο πολιτιστικό τοπίο, αντάξιο της ιστορίας της».
Ενοποίηση Αρχαιολογικών Χώρων και Μνημείων Θεσσαλονίκης
Το σημαντικό αυτό έργο για την ανάδειξη της ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της Θεσσαλονίκης περιλαμβάνει το πλήρες ιστορικό φάσμα της πόλης, καλύπτοντας αρχαία, βυζαντινά, οθωμανικά και νεότερα μνημεία. Η ανάπτυξη του βασίζεται σε ένα σύγχρονο και πολυδιάστατο θεωρητικό πλαίσιο, συνδυάζοντας τη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς με τις αρχές της βιώσιμης τουριστικής ανάπτυξης, της πολιτισμικής ταυτότητας και της κοινωνικά δίκαιης αστικής αναγέννησης.
Ανάδειξη των αρχαιοτήτων στον Σταθμό Βενιζέλου
Προβλέπει την ενοποίηση επιλεγμένων μνημείων μέσω παρεμβάσεων που στοχεύουν στην ήπια κινητικότητα, στην άμεση επαφή με το ιστορικό περιβάλλον, στην πληροφόρηση των επισκεπτών, με πλήρη προσβασιμότητα για όλους. Δεν απευθύνεται μόνο στους επισκέπτες, αλλά και στους κατοίκους της πόλης, ενδυναμώνοντας την κοινωνική συνοχή και την αίσθηση ταυτότητας, ενώ παράλληλα προσφέρει νέες ευκαιρίες πολιτιστικής και δημιουργικής επιχειρηματικότητας. Εντέλει, μπορεί να λειτουργήσει ως εκπαιδευτικό και συμμετοχικό εργαλείο, μέσα από δράσεις πολιτιστικής αγωγής και συνεργασίες με σχολεία και τοπικούς φορείς.
(ΝΑΣΟΣ ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ/EUROKINISSI)
Σύμφωνα με τον προγραμματισμό, ο αρχιτεκτονικός διαγωνισμός θα ολοκληρωθεί εντός του καλοκαιριού του 2026, οπότε και θα απονεμηθούν τα προβλεπόμενα βραβεία.
0
-
Σε ιδιώτη πρόκειται να παραχωρηθεί μεγάλο μέρος του Κτήματος Τατοΐου. Το υπουργείο Πολιτισμού μέσω του Υπερταμείου προκήρυξε διαγωνισμό για τη μακροχρόνια μίσθωση μέσω σύμβασης παραχώρησης 24 κτιρίων (εξαιρούνται τα μουσεία), το μεγαλύτερο μέρος αυτών στον ιστορικό πυρήνα του κτήματος. Ο ιδιώτης θα μπορεί να τα αξιοποιήσει σύμφωνα με τις ήδη εγκεκριμένες για κάθε κτίριο χρήσεις, μετατρέποντάς τα σε ξενώνες, εστιατόρια, χώρους εκδηλώσεων και αναψυκτήρια. Περισσότερα...
Πρόκειται για αλλαγή πλεύσης, καθώς μέχρι σήμερα τα συναρμόδια υπουργεία μιλούσαν για μεμονωμένες μισθώσεις μέσω ενός κρατικού φορέα διαχείρισης του κτήματος.
Η ρύθμιση
Καθώς η δημιουργία κεντρικών υποδομών στο Κτήμα Τατοΐου (όπως ύδρευση, αποχέτευση κ.ο.κ.) και η μετατροπή του κεντρικού ανακτόρου και κάποιων βοηθητικών κτιρίων σε μουσεία βρίσκεται πλέον σε προχωρημένο στάδιο (χρηματοδοτούνται με κοινοτικούς πόρους μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης), η κυβέρνηση αποφάσισε τη μακρόχρονη παραχώρηση μεγάλου μέρους του ιστορικού κτιριακού αποθέματος σε ιδιώτη.
Ετσι, κατατέθηκε στη Βουλή ρύθμιση σε σχέδιο νόμου του υπουργείου Οικονομικών, με την οποία τα υπουργεία Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος παραχωρούν άνευ ανταλλάγματος στο υπουργείο Πολιτισμού τα τμήματα του κτήματος που τους ανήκουν ιδιοκτησιακά (17.700 στρέμματα, από περίπου 42.000 στρ.). Και η Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας Α.Ε. (το Υπερταμείο) προκήρυξε δημόσιο διεθνή διαγωνισμό για την ανάθεση σύμβασης παραχώρησης. Αναθέτουσα αρχή είναι το υπουργείο Πολιτισμού.
Το εργαστήριο εργατών, εμβαδού 90 τ.μ., που θα μετατραπεί σε ξενώνα. [ΝΙΚΟΣ ΚΟΚΚΑΛΙΑΣ] Σκοπός της σύμβασης παραχώρησης είναι «η αξιοποίηση, επανάχρηση, ανάδειξη, στερέωση, ήπια ανάπτυξη και συντήρηση κτιρίων και χώρων εντός του πρώην βασιλικού Κτήματος Τατοΐου». Οπως αναφέρεται, «οι νέες χρήσεις θα ενσωματωθούν στα υφιστάμενα κτίρια, χωρίς αλλοιώσεις, αλλά με τις ενδεδειγμένες προσαρμογές των εξωτερικών τους όψεων και των εσωτερικών τους διαρρυθμίσεων στις νέες χρήσεις, κατόπιν έγκρισης των αρμόδιων υπηρεσιών του υπουργείου Πολιτισμού».
Προς παραχώρηση έχουν οριστεί 24 από τα 56 κτίρια του κτήματος, το εμβαδόν των οποίων κυμαίνεται από 30 τ.μ. έως 930 τ.μ. μαζί με τον περιβάλλοντα χώρο τους. Τα κτίρια αυτά είναι: κτίριο προσωπικού (600 τ.μ., νέα χρήση: ξενώνας), στρατώνες (930 τ.μ., νέα χρήση: εστιατόριο, χώρος κοινωνικών εκδηλώσεων, κατάστημα πώλησης), διευθυντήριο (416 τ.μ., ξενώνας), δασονομείο (100 τ.μ., ξενώνας), θερμοκήπιο (60 τ.μ.), οικία αξιωματικών (190 τ.μ., ξενώνας), σταθμός χωροφυλακής (100 τ.μ., ξενώνας), ξενοδοχείο Τατόιον (376 τ.μ., ξενοδοχείο), τρεις κατοικίες εργατών (288 τ.μ., 182 τ.μ., 80 τ.μ., ξενώνας), μία αποθήκη (30 τ.μ., ξενώνας), εργαστήριο εργατών (90 τ.μ., ξενώνας), οινοποιείο, εμφιαλωτήριο (720 τ.μ. και 185 τ.μ., επισκέψιμο οινοποιείο), γαλακτοκομείο (580 τ.μ., αναψυκτήριο, εστιατόριο), ελαιοτριβείο (282 τ.μ. και 22 τ.μ., επισκέψιμο ελαιουργείο), στάβλος Πλάτανου (180 τ.μ., αναψυκτήριο, εστιατόριο), τέσσερα κτίρια Μάνδρας (διάθεση αγροτικών προϊόντων, αναψυκτήριο, εστιατόριο).
Το γαλακτοκομείο, εμβαδού 580 τ.μ., που θα μετατραπεί σε αναψυκτήριο ή εστιατόριο. [ΑΠΕ-ΜΠΕ / ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ / STR] Οπως προκύπτει, λοιπόν, το υπουργείο Πολιτισμού θα παραχωρήσει σε ιδιώτη σχεδόν όλο τον ιστορικό πυρήνα του κτήματος, δηλαδή τα κτίρια που βρίσκονται κοντά στο ανάκτορο και σε εκείνα που θα μετατραπούν σε εκθεσιακούς χώρους (λ.χ. βουστάσιο). Το ποια χρήση θα επιτρέπεται σε καθένα από τα κτίρια του κτήματος είχε καθοριστεί με αποφάσεις της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη το 2022 και τροποποιήθηκε το 2025.
Να σημειωθεί ότι στο αντικείμενο του διαγωνισμού «δύναται να συμπεριληφθούν» στη β΄ φάση ακόμα δύο αντικείμενα: η παραχώρηση περίπου 1.200 στρεμμάτων στον ιστορικό πυρήνα του κτήματος, «ώστε να αναβιώσει ο αγροτικός χαρακτήρας του κτήματος»· και η δημιουργία χώρου στάθμευσης 600 θέσεων κοντά στο δυτικό όριο του κτήματος, που θα συνδέεται με τον ιστορικό πυρήνα με εσωτερικό λεωφορείο.
Η ανατροπή
Η προκήρυξη του διαγωνισμού για την παραχώρηση των κτιρίων σε ιδιώτη είναι μια σαφής ανατροπή σε σχέση με όσα είχαν μέχρι τώρα δημοσιοποιηθεί για την αξιοποίηση του τμήματος. Μέχρι σήμερα η διαχείριση του κτήματος είχε αποφασιστεί να γίνει από έναν κρατικό φορέα (η δημιουργία του οποίου μάλλον εγκαταλείπεται), ο οποίος θα αναλάμβανε να μισθώσει τα κτίρια σύμφωνα με τις επιμέρους αποφασισμένες χρήσεις. Μάλιστα το υπουργείο Πολιτισμού είχε ξεκινήσει και την εκπόνηση Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΕΠΣ), το οποίο περιελάμβανε την ανέγερση μεγάλου συνεδριακού κέντρου 1.200 τ.μ. στο ξέφωτο του ιστορικού πυρήνα. Μετά τις αντιδράσεις που υπήρξαν, το πολεοδομικό σχέδιο αποσύρθηκε διακριτικά και το ΥΠΠΟ ανακοίνωσε ότι το συνεδριακό δεν θα δημιουργηθεί. Οπως αναφέρεται στην προκήρυξη του διαγωνισμού, το ΕΠΣ εγκρίθηκε με απόφαση της κ. Μενδώνη τον Απρίλιο του 2025. «Η διαδικασία έγκρισης του Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου βρίσκεται σε τελικό στάδιο», αναφέρεται.
0
-
Με έγγραφο του ο Γ.Γ. Χωρισκού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος με θέμα: Διαβίβαση Υπουργικής Απόφασης «τροποποίηση της υπό στοιχεία ΥΠΕΝ/ΔΑΟΚΑ/66006/2360/16-06-2023 υπουργικής απόφασης ″Έγκριση Κτιριοδομικού Κανονισμού (Β΄ 3985)‶», Περισσότερα...
ΣΧΕΤ.: (1) Η με αριθμ. πρωτ. ΥΠΕΝ/ΔΑΟΚΑ/7133/234/19-12-2025 Απόφαση Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας του ΥΠΕΝ (Β΄ 6995) αναφέρει:
Σας διαβιβάζουμε την (1) σχετική Απόφαση Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας του ΥΠΕΝ που αφορά στην τροποποίηση και συμπλήρωση του Κτιριοδομικού Κανονισμού. Πρόκειται για βελτιώσεις και προσθήκες που κρίθηκαν απαραίτητες μετά την περίοδο εφαρμογής του και συγκεκριμένα των άρθρων 3, 7, 11, 16 και 19 της ενότητας Β΄ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΤΙΡΙΩΝ, ΧΩΡΩΝ ΚΑΙ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ, των άρθρων 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32 και 33 της ενότητας Δ΄ ΤΕΧΝΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ – ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ.
20251224 146488 3950 ΔΑΟΚΑ ΥΑ ΚΤΙΡΙΟ.pdf
Δείτε αναλυτικά τον Κτιριοδομικό Κανονισμό ΙΙ εδώ:
0
-
Το Υπουργείο Πολιτισμού (ΥΠΠΟ), ο Δήμος Θεσσαλονίκης και η «Ανάπλαση Δημοσίων Χώρων Α.Ε.» προκήρυξαν ανοιχτό αρχιτεκτονικό διαγωνισμό ιδεών για την ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων και μνημείων της πόλης με στόχο τη δημιουργία ενός ενιαίου δικτύου ανάδειξης. Το έργο αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής για τη διατήρηση και προστασία του μνημειακού αποθέματος της Θεσσαλονίκης. Περισσότερα...
ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΗ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ (κατεβάστε όλη την περίληψη σε μορφή pdf εδώ
ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2025
1. ΔΙΟΡΓΑΝΩΤΡΙΑ ΑΡΧΗ – ΑΡΜΟΔΙΑ ΥΠΗΡΕΣΙΑ:
Διοργανώτρια Αρχή, Κύριος του Έργου και Αναθέτουσα Αρχή του Διαγωνισμού είναι η Ανάπλαση Δημοσίων Χώρων Ανώνυμη Εταιρεία.
Η αρμόδια Διευθύνουσα Υπηρεσία, η οποία θα διεξάγει το διαγωνισμό είναι η Διεύθυνση Τεχνικών Έργων της εταιρείας Ανάπλαση Δημοσίων Χώρων ΑΕ, και Προϊσταμένη Αρχή είναι το ΔΣ της εταιρείας Ανάπλαση Δημοσίων Χώρων ΑΕ.
Στοιχεία επικοινωνίας:
Υπεύθυνος επικοινωνίας από τη Διοργανώτρια Αρχή: Κ. Μπαρούφης
Οδός : Άγγελου Πυρρή 5 Ταχ. Κωδ. : 11527, Αθήνα
Τηλ. : 2100083900
E-mail : [email protected]
Ιστοσελίδα : www.anaplassis.gr
Η αρμόδια Υπηρεσία θα δημοσιοποιήσει οποιαδήποτε μεταβολή των παραπάνω στοιχείων με ανάρτηση στην ιστοσελίδα της.
Οι προτάσεις θα κατατεθούν στα γραφεία της Διοργανώτριας Αρχής.
Η κριτική επιτροπή θα συνεδριάσει στα γραφεία της Διοργανώτριας Αρχής επί της οδού Αγγ. Πυρρή 5, Αθήνα.
2. ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ – ΕΙΔΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ
Ο Διαγωνισμός χαρακτηρίζεται ως ανοικτός διαγωνισμός ιδεών ενός σταδίου, κατά την έννοια του άρθρου 1 Παράγραφος 2α, της υπ’ αριθ. ΥΠΕΝ/ΔΜΕΑΑΠ/26669/268 υπουργικής απόφασης (ΦΕΚ 1785/Β΄/19-3-2024) ως Διαγωνισμός Μελετών βάσει της περ. 23, της παρ. 1 του άρ. 2 του Ν.4412/2016. Περιλαμβάνει πολεοδομική και αρχιτεκτονική μελέτη, καθώς και μελέτη κυκλοφοριακών ρυθμίσεων.
3. ΣΚΟΠΟΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ
Το Υπουργείο Πολιτισμού εφαρμόζει μια ολοκληρωμένη και πολυδιάστατη πολιτική για τη διατήρηση, προστασία και ανάδειξη του μνημειακού αποθέματος της Θεσσαλονίκης, μιας πόλης με εξαιρετικά πλούσια πολιτιστική κληρονομιά, με εντυπωσιακά κατάλοιπα, καλύπτουν την μακρά ιστορική διάρκεια από την αρχαιότητα έως σήμερα.
Ο Δήμος της Θεσσαλονίκης αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ιστορικούς και πολιτιστικούς πόλους της Ελλάδας και της ευρύτερης περιοχής της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Η διαρκής κατοίκηση της πόλης από την ίδρυσή της το 315 π.Χ. έως σήμερα έχει αφήσει ένα ανεξίτηλο αποτύπωμα στο αστικό τοπίο, με πολυεπίπεδα και διαστρωματωμένα πολιτιστικά ίχνη. Ειδικά στον πυρήνα του ιστορικού κέντρου, αλλά και σε ευρύτερες ζώνες, συναντάται ένα ιδιαίτερα πλούσιο σύνολο μνημείων και αρχαιολογικών χώρων που μαρτυρούν τη διαδοχική παρουσία του ελληνιστικού, ρωμαϊκού, βυζαντινού, οθωμανικού και νεότερου ελληνικού πολιτισμού. Στο επίκεντρο των δράσεων του ΥΠΠΟ βρίσκεται η ανάδειξη των μνημείων της UNESCO, που αποτελούν παγκόσμιας σημασίας πολιτιστικά τεκμήρια. Με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης και το ΕΣΠΑ, υλοποιούνται έργα προστασίας, συντήρησης και ανάδειξης των σημαντικών βυζαντινών και παλαιοχριστιανικών μνημείων. Το ΥΠΠΟ έχει την υποχρέωση της προστασίας και ανάδειξης των μνημείων όλων των ειδών και όλων των περιόδων.
Η πολιτική του Υπουργείου Πολιτισμού για τη Θεσσαλονίκη δεν περιορίζεται στην προστασία, αλλά επεκτείνεται και στην προώθηση της πολιτιστικής κληρονομιάς ως αναπτυξιακού μοχλού, συνδέοντας την πολιτιστική ταυτότητα της πόλης με την τουριστική ανάπτυξη, την κοινωνική συνοχή και την ενίσχυση της τοπικής οικονομίας. Η ανάπτυξη ενός τέτοιου πλέγματος βασίζεται σε ένα σύγχρονο και πολυδιάστατο θεωρητικό πλαίσιο, το οποίο συνδυάζει τη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς με τις αρχές της βιώσιμης τουριστικής ανάπτυξης, της πολιτισμικής ταυτότητας και της κοινωνικά δίκαιης αστικής αναγέννησης. Η προσέγγιση αυτή ενισχύεται διεθνώς από θεσμικά εργαλεία, όπως το Πρόγραμμα Πολιτιστικών Διαδρομών του Συμβουλίου της Ευρώπης, το οποίο έχει αναδείξει τη δύναμη των διαδρομών ως μηχανισμών πολιτισμικής γεφύρωσης, τοπικής ανάπτυξης και ενίσχυσης της ευρωπαϊκής πολιτισμικής συνοχής.
Το αντικείμενο του διαγωνισμού είναι η πρόταση ενός δικτύου ενοποίησης και ανάδειξης μνημείων
της Θεσσαλονίκης, το οποίο θα συγκροτεί ένα συνεκτικό πλέγμα πολιτιστικών τόπων μέσα στον πολεοδομικό ιστό της πόλης. Η ενοποίηση αυτή στοχεύει στη λειτουργική, αισθητική και βιωματική
σύνδεση των μνημείων μεταξύ τους, ώστε να καταστούν περισσότερο ορατά, προσβάσιμα και αναγνωρίσιμα τόσο στους κατοίκους όσο και στους επισκέπτες. Οι προτεινόμενες παρεμβάσεις οφείλουν να εναρμονίζονται με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης, να ενισχύουν την πολιτιστική
ταυτότητα της πόλης και να συμβάλλουν στη διαμόρφωση ενός ελκυστικού και συνεκτικού δημόσιου χώρου.
4. ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ – ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΣΤΟΝ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟ
Κάθε διαγωνιζόμενος μπορεί να συμμετέχει στον διαγωνισμό μόνο με μία συμμετοχή.
Κύρια Ομάδα Μελέτης( επί ποινή αποκλεισμού )
Επισημαίνεται ότι, οι διαγωνιζόμενες ομάδες, θα πρέπει στη στελέχωσή της κύριας ομάδας μελέτης, να διαθέτουν υποχρεωτικά:
Ένα (1) Διπλωματούχο Αρχιτέκτονα Μηχανικό 15ετους εμπειρίας (Συντονιστής Ομάδας Μελέτης), Δυο (2) Διπλωματούχους Αρχιτέκτονες Μηχανικούς 12ετους εμπειρίας Ένα (1) Πολεοδόμο ή/και Χωροτάκτη 12ετους εμπειρίας, Ένα (1) Πολεοδόμο ή/και Χωροτάκτη 9ετους εμπειρίας Ένα Αρχιτέκτονα Τοπίου 12ετούς εμπειρίας Ένα (1) Συγκοινωνιολόγο 12ετους εμπειρίας. Όλοι θα πρέπει να διαθέτουν άδεια ασκήσεως επαγγέλματος Διπλωματούχου Μηχανικού.
Οι ζητούμενες εμπειρίες, τεκμηριώνονται με την εγγραφή στα μητρώα της ΓΕΜ.
Ομάδα έργου
Στην ομάδα έργου θα πρέπει να συμμετέχουν (κατά ελάχιστο):
Ένας (1) Διπλωματούχος Πολιτικός ή Τοπογράφος Μηχανικός, τουλάχιστον Οκταετούς εμπειρίας από λήψη διπλώματος , Ένας (1) Διπλωματούχος Ηλεκτρολόγος ή /και Μηχανολόγος Μηχανικός, τουλάχιστον τετραετούς εμπειρίας από λήψη διπλώματος, Ένας (1) περιβαλλοντολόγος τουλάχιστον Οκταετούς εμπειρίας από λήψη πτυχίου, Ένας (1) αρχαιολόγος με τουλάχιστον εξαετή εμπειρία , Ένας (1) αρχαιολόγος με τουλάχιστον τριετή εμπειρία , Ένας (1) γεωπόνος ή/και φυτοτέχνης τουλάχιστον τετραετούς εμπειρίας από λήψη πτυχίου Στην ομάδα έργου μπορούν να συμμετέχουν και σπουδαστές, αντίστοιχων με τις προαναφερθείσες ειδικότητες Σχολών, ως μέλη της ομάδας εργασίας.
Δικαίωμα συμμετοχής στο διαγωνισμό έχουν όλα τα φυσικά πρόσωπα τα οποία κατέχουν την από το Νόμο οριζόμενη Άδεια Ασκήσεως Επαγγελματικής Δραστηριότητας του Μηχανικού των ζητουμένων ειδικοτήτων, στην Ελλάδα ή σε άλλο κράτος.
Για τη συμμετοχή στο διαγωνισμό δεν είναι προαπαιτούμενη η εγγραφή στο μητρώο μελετητών ή / και η κατοχή αντίστοιχης κατηγορίας μελετητικού πτυχίου, σύμφωνα με υπ’ αριθ. ΥΠΕΝ/ΔΜΕΑΑΠ/26669/268 υπουργική απόφαση (ΦΕΚ 1785/Β΄/19-3-2024).
5. ΒΡΑΒΕΙΑ
Για τον καθορισμό των βραβείων (ποσοστών κ.λπ.) ελήφθη υπόψη το άρθρο 11 παρ.1,2 και 4 της υπ’ αριθ. ΥΠΕΝ/ΔΜΕΑΑΠ/26669/268 υπουργικής απόφασης, ΦΕΚ 1785/Β΄/19-3-2024. Το δε συνολικό χρηματικό ποσό των βραβείων καθορίζεται στις 150.000€ (μη συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ),
ΒΡΑΒΕΙΟ ΠΟΣΟ ΠΟΣΟΣΤΟ Πρώτο (1ο) 67.500 € 45% Δεύτερο (2ο) 49.500 € 33% Τρίτο (3ο) 33.000 € 22% Σύνολο 150.000 € 100% Η απόφαση της Κριτικής Επιτροπής για την απονομή των βραβείων είναι δεσμευτική για τη Διοργανώτρια Αρχή. Η διοργανώτρια αρχή του έργου δικαιούται να χρησιμοποιήσει τις προτάσεις που έχουν βραβευθεί και εξαγοραστεί μόνον για το έργο που αποτελεί το αντικείμενο του διαγωνισμού, σύμφωνα με τους όρους της προκήρυξης.
6. ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΗΣ ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ
Tα μέλη της Κριτικής Επιτροπής με τους αναπληρωτές τους ορίζονται σύμφωνα με το άρθρο 12 της υπ’ αριθ. ΥΠΕΝ/ΔΜΕΑΑΠ/26669/268 υπουργικής απόφασης (ΦΕΚ 1785/Β΄/19-3-2025). Μαζί με τα τακτικά μέλη, ορίζονται τα αναπληρωματικά και τα επιλαχόντα.
Η Κριτική Επιτροπή θα είναι 9μελής και ορίζεται ως εξής:
Δυο (2) κριτές οριζόμενοι από τη διοργανώτρια αρχή, διακεκριμένα μέλη του αντίστοιχου φορέα, με τους αναπληρωτές τους. Δυο (2) κριτές εκπρόσωποι της διοργανώτριας Αρχής (Ανάπλαση Δημοσίων Χώρων ΑΕ), με τους αναπληρωτές τους. Πέντε (5) κριτές με τους αναπληρωτές τους από τον κατάλογο κριτών του ΥΠΕΝ, της παραγράφου 3 του άρθρ. 12 της υπ’ αριθ. ΥΠΕΝ/ΔΜΕΑΑΠ/26669/268 υπουργικής απόφασης, ΦΕΚ 1785/Β΄/19-3-2024. 7. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΛΑΒΗΣ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΤΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ
Ως ημερομηνία έναρξης του διαγωνισμού ορίζεται η 11/12/2025, ημερομηνία κατά την οποία απεστάλη η περίληψη της προκήρυξης για δημοσίευση στην επίσημη εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 65 και 112 του Ν. 4412/2016 , όπως προβλέπεται στο άρθρο 6 της υπ’ αριθ. ΥΠΕΝ/ΔΜΕΑΑΠ/26669/268 υπουργικής απόφασης (ΦΕΚ 1785/Β΄/19-3-2024).
Για το δικαίωμα συμμετοχής στον Διαγωνισμό, κάθε διαγωνιζόμενη ομάδα εγγράφεται ηλεκτρονικά σε ειδικό τμήμα της ιστοσελίδας της Ανάπλαση Δημοσίων Χώρων Α.Ε. (www.anaplassis.gr) που έχει σχεδιαστεί για τον Αρχιτεκτονικό Διαγωνισμό μέχρι και 30 μέρες από την ημερομηνία έναρξης του διαγωνισμού, δηλαδή έως και τις 10/01/2026, ώρα 14.00, με τη συμπλήρωση αίτησης που αναφέρει τα στοιχεία του εκπροσώπου της ομάδας (ονοματεπώνυμο, διεύθυνση, αριθμό τηλεφώνου και ηλεκτρονική διεύθυνση), προκειμένου να ενημερωθεί από την Διοργανώτρια Αρχή και να λάβει αποδεικτικό e-mail επιβεβαίωσης εγγραφής και να καταχωρηθεί σε ηλεκτρονικό κατάλογο επικοινωνίας και συμμετοχής στον διαγωνισμό.
Όλα τα παραπάνω αποτελούν προϋπόθεση για τη συμμετοχή στον διαγωνισμό. Τα τεύχη του Διαγωνισμού: Προκήρυξη, Φάκελος Έργου – Τεύχος Τεκμηρίωσης και λοιπά παρεχόμενα στοιχεία, θα παρέχονται μέσω του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου επιβεβαίωσης εγγραφής των διαγωνιζομένων στον κατάλογο συμμετοχής μέσω ηλεκτρονικού συνδέσμου (link).
Η Διοργανώτρια Αρχή μπορεί να επικοινωνεί με τους εγγραφέντες στον κατάλογο με ηλεκτρονικό
ταχυδρομείο ή με κάθε πρόσφορο μέσο, με ευθύνη του ενδιαφερόμενου ως προς την παραλαβή
των μηνυμάτων.
8. ΠΡΟΘΕΣΜΙΑ ΚΑΙ ΤΟΠΟΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΤΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ
Καταληκτική προθεσμία υποβολής των προτάσεων του Διαγωνισμού ορίζεται η 10/04/2026, ημέρα Παρασκευή και ώρα 14:00. Μετά την λήξη της ως άνω προθεσμίας υποβολής, συμπεριλαμβανομένων και τυχόν παρατάσεών της, καμία μελέτη δεν γίνεται δεκτή.
Η υποβολή των προτάσεων θα γίνει προς την «Διεύθυνση Τεχνικών Έργων της Ανάπλαση Δημοσίων Χώρων Α.Ε.» στην ταχυδρομική διεύθυνση: Άγγελου Πυρρή 5, στον 3ο όροφο, τις εργάσιμες ημέρες και ώρες 09:00 έως 14:00.
Δεκτές γίνονται επίσης προτάσεις που αποστέλλονται στην ίδια διεύθυνση με το ταχυδρομείο ή μέσω ιδιωτικής εταιρείας μεταφορών με ευθύνη του διαγωνιζόμενου για την έγκαιρη υποβολή τους (η ημερομηνία παραλαβής της μελέτης από το ταχυδρομείο ή την ιδιωτική εταιρία δε θα πρέπει να είναι μεταγενέστερη της ημερομηνίας λήξης του διαγωνισμού).
Σε όλες τις κατατεθειμένες προτάσεις θα δίνεται αριθμός πρωτοκόλλου και απόδειξη, όπου θα αναγράφεται, ο χαρακτηριστικός κωδικός επιλογής του συμμετέχοντα, (βάσει της παρ. 3 του άρθρ. 12 της υπ’ αριθ. ΥΠΕΝ/ΔΜΕΑΑΠ/26669/268 υπουργικής απόφασης, ΦΕΚ 1785/Β΄/19 -3-2024), ο οποίος θα πρέπει να αποτελείται από δέκα (10) ψηφία, ύψους 1 εκ., εκ των οποίων ταοκτώ (8) είναι αριθμητικά και τα δύο (2) του λατινικού αλφαβήτου και τοποθετείται στο άνω δεξιό άκρο των σχεδίων και των τευχών της μελέτης και η ημερομηνία παραλαβής της.
9. ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ – ΔΗΜΟΣΙΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΟΣ
Η διοργανώτρια αρχή έχει την ευθύνη να δημοσιεύσει περίληψη της προκήρυξης του διαγωνισμού και του αποτελέσματος αυτού κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 112 του ν. 4412/2016, όπως ισχύει και να τα αναρτήσει υποχρεωτικά στην ειδική ιστοσελίδα που θα δημιουργήσει για τον διαγωνισμό και στους ιστότοπους του ΤΕΕ, του ΣΑΔΑΣ -ΠΕΑ και των αρμοδίων κλαδικών φορέων.
Η διοργανώτρια αρχή φέρει την ευθύνη να δημοσιεύσει στην επίσημη εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, περίληψη της προκήρυξης και ενημερωτικές εκθέσεις σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 65 και 112 του Ν. 4412/2016, ως ισχύει.
Μετά τη δημοσίευση της προκήρυξης και το αργότερο εντός 5 ημερών, η διοργανώτρια αρχή αποστέλλει αίτημα στην αρμόδια υπηρεσία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για ορισμό κριτών και ορισμό στελεχών-επιστημονικού προσωπικού της αρμόδιας υπηρεσίας του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ως Τεχνικών Συμβούλων.
Η επικοινωνία μεταξύ της διοργανώτριας αρχής και των συμμετεχόντων διεξάγεται μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή άτυπα μέσω τηλεφώνου.
10. ΧΡΟΝΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑ
Στάδια Στάδια
Χρονική στιγμή έναρξης (Τ)
(σύμφωνα με άρθρο 10 ΥΠΕ/ΔΜΕΑΑΠ/26669/268) 1785/19.03.2024) Προθεσμία εγγραφής στον κατάλογο των διαγωνιζομένων και παραλαβής των στοιχείων του διαγωνισμού. Τ + 30 Ημερολογιακές ημέρες Προθεσμία υποβολής ερωτημάτων από τους διαγωνιζόμενους. Τ + 40 Ημερολογιακές ημέρες Προθεσμία απάντησης στα ερωτήματα Τ + 50 Ημερολογιακές ημέρες Λήξη προθεσμίας υποβολής Προτάσεων Τ + 120 Ημερολογιακές ημέρες 11. ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ
Φορέας χρηματοδότησης του Διαγωνισμού είναι η Ανάπλαση Δημοσίων Χώρων Α.Ε.
Κατεβάστε το αρχείο από εδώ
1
-
-
-
ΔΗΜΟΦΙΛΕΙΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ
-
- 0 comments
- 1.230 views
-
- Added by Engineer
-
- 0 comments
- 679 views
-
- Updated by Engineer
-
- 0 comments
- 645 views
-
- Added by Engineer
-
- 0 comments
- 625 views
-
- Updated by Engineer
-
- 0 comments
- 622 views
-
- Updated by Engineer
-
- 0 comments
- 607 views
-
- Added by Engineer
-
- 0 comments
- 567 views
-
- Added by Engineer
-
- 0 comments
- 557 views
-
- Added by Engineer
-
-
-
-
-
Files
-
